باشگاه خبرنگاران جوان؛ محمد امیرحسینی - هادی طحان نظیف سخنگوی شورای نگهبان که از ۲۳ تیر ۱۴۰۰ به‌عنوان سخنگوی این شورا انتخاب شد همواره تعامل با رسانه‌ها را در دستورکار خود قرار داده و علاوه بر برگزاری منظم نشست‌های خبری، بازدید از خبرگزاری‌ها را در دستورکار خود دارد و در همین راستا به‌مناسبت روز خبرنگار میهمان باشگاه خبرنگاران جوان بود و از تحریریه این خبرگزاری بازدید کرد سپس در یک گفتگوی تفصیلی به سوالات خبرنگار باشگاه خبرنگاران جوان پاسخ داد.

متن این مصاحبه به شرح ذیل است:   

باشگاه خبرنگاران جوان: آقای دکتر طحان نظیف از حضور شما در باشگاه خبرنگاران جوان سپاسگزاریم. اگر در ابتدا برای ما صحبتی دارید بفرمایید.

توفیقی است که در روز خبرنگار، نصیب بنده شده است تا در جمع شما عزیزان و همکاران خوب باشگاه خبرنگاران جوان حضور پیدا کنم. به ذهنم رسید که از این فرصت استفاده کنم و خدا قوتی را خدمت همکاران خوب خودم در عرصه رسانه عرض کنم.

حقیقتاً در این مدت، عزیزان زحمات زیادی کشیدند. خبرنگاران و اصحاب رسانه در شرایط عادی نیز همواره روزهای پرکاری دارند، اما می‌توانم بگویم وضعیت کشور در یک سال گذشته به نحوی بوده که، برخلاف برخی مشاغل که به دلایلی حضور یا فعالیت کمتری داشتند، کار این عزیزان به‌مراتب بیشتر و مضاعف شده بود. از اصحاب رسانه تشکر می‌کنم و خدا قوت عرض می‌کنم. امیدوارم همواره پرکار، بانشاط و پرانگیزه در این عرصه مشغول باشید و حقیقتاً راوی صادق تاریخ و امانت‌دار حقیقت باشید.

اساساً شغل و کار خبرنگاری این است که حتی در بزنگاه‌ها، لحظات سرنوشت‌ساز و سخت‌ترین و دشوارترین شرایط، پاسدار حافظه تاریخی ملت و نگهبان آگاهی جامعه باشند. به سهم خودم از همه شما تشکر می‌کنم.

اجازه بدهید در ابتدای کلام، درود بفرستم به روح بلند و ملکوتی امام راحل عظیم‌الشأن، قائد شهید عظیم‌الشأن، عموم شهدا و به‌ویژه شهدایی که در سال‌های اخیر، خصوصاً در جنگ تحمیلی اخیر، به شهادت رسیدند؛ اعم از فرماندهان باکفایت نظامی، دانشمندان برجسته کشورمان و عموم مردم بی‌دفاعی که در این جنگ جان عزیزشان را تقدیم آرمان‌های انقلاب اسلامی و مردم کردند.

طبیعتاً در چنین شرایطی، روایت ایستادگی و مقاومت ملت ایران از سوی عزیزان ما در عرصه رسانه صورت می‌گیرد. اینها امانت‌داران حقیقت و راویان تاریخ هستند. هم روایت درست می‌کنند و هم حقایق را به‌دقت ثبت می‌کنند. می‌توانم بگویم حلقه واسطی میان رویدادها و حافظه تاریخی ملت هستند.

امروز وقتی یک خبرنگار، خبری را در این حوزه ثبت می‌کند، آن خبر فردا به بخشی از اسناد قابل اتکا تبدیل می‌شود؛ اسنادی که نسل‌های آینده بر اساس آنها قضاوت خواهند کرد. این وظیفه، وظیفه‌ای خطیر است.

اتفاقی که برای فرزندان عزیز ما در مدرسه میناب رخ داد یا حادثه‌ای که در لامِرد اتفاق افتاد، توسط عزیزان ما در عرصه رسانه ثبت می‌شود و اینها فردا به اسناد قابل اتکایی تبدیل خواهند شد که مبنای قضاوت‌ها قرار می‌گیرند. این وظیفه، وظیفه‌ای بسیار مهم است.

اینکه اوج بی‌رحمی و جنایت دشمنانمان را نشان دهیم و اینکه یک رژیم منحوس و کودک‌کش نسبت به هیچ‌یک از قواعد بین‌المللی برای خود خط قرمزی قائل نیست، حقیقتاً کار مهمی است که عزیزان ما در عرصه رسانه انجام می‌دهند.

همچنین روایت اخیری که پس از تشییع امام شهیدمان داشتیم، اگر روایتی دقیق، کامل و بی‌کم‌وکاست باشد، حقیقتاً در صفحات تاریخ ماندگار خواهد شد. اینکه مردمی که زخم دیده بودند و در جنگ آسیب دیده بودند، با این حال چنین حضوری در میدان داشتند و دیشب شاهد صدوشصتمین حضور مردم در میادین بودیم، اینکه مردم چه حضور باشکوهی در آیین تشییع و بدرقه امام شهید داشتند، همه اینها روایت‌هایی است که توسط شما عزیزان نوشته می‌شود و ماندگار خواهد شد.

به نظر من، این صرفاً نقل یک خبر نیست، بلکه یک مسئولیت اجتماعی و یک مسئولیت ملی است؛ نه فقط برای امروز ما، بلکه برای نسل‌های آینده است.

به همان نسبت باید عرض کنم که همان‌گونه که خبر دقیق مؤثر است، خدای ناکرده خبر نادرست و غیر دقیق نیز آثار منفی خود را دارد. می‌توانم بگویم یک خبر نادرست مانند یک گلوله، امنیت روانی جامعه را هدف قرار می‌دهد.

در مقابل، یک روایت دقیق، مستند و مسئولانه می‌تواند از تحریف یک واقعه تاریخی جلوگیری کند. وقایعی که این روزها شاهد آنها هستیم، نیازی  ندارد که چیزی به آن اضافه شود و آن واقعیت اگر منعکس شود پیش‌برنده است و در روزهای جنگ اهمیت آن به‌مراتب بیشتر می‌شود. هم باید حقیقت را بی‌کم‌وکاست به جامعه منتقل کرد و هم باید در مقابل تحریف، جعل، شایعه و روایت‌های ساختگی هوشیار بود.

البته این به معنای چشم‌پوشی از نقد یا نادیده گرفتن کاستی‌ها نیست. طبیعتاً نقد هم باید انجام شود؛ شجاعانه، منصفانه و مسئولانه، اما باید میان خبر، تحلیل، ادعا و واقعیت مرز روشنی وجود داشته باشد. همین مسئله است که اعتماد عمومی را نسبت به رسانه ایجاد می‌کند.

شما بهتر می‌دانید که اعتماد عمومی نسبت به یک رسانه سرمایه‌ای است که به‌راحتی به دست نمی‌آید، اما اگر دقت لازم وجود نداشته باشد، ممکن است به‌سادگی از دست برود. این اهمیت کار شماست.

طبیعتاً در روزهای جنگ، این مسئولیت خیلی بیشتر می‌شود. من همیشه عرض می‌کنم که جنگ امروز در عرصه‌های مختلف جریان دارد. شاید برجسته‌ترین بُعد هر جنگ، بُعد نظامی آن باشد، اما واقعیت این است که جنگ فقط محدود به عرصه نظامی نیست.

آن امدادگری که جان انسان‌ها را نجات می‌دهد، در حال مجاهدت است. شما عزیزان نیز که در عرصه رسانه تلاش می‌کنید خبر دقیق و متقن را با سرعت به جامعه برسانید و آن را در صفحات تاریخ ثبت کنید، این هم مجاهدت است. حقیقتاً یکی از عرصه‌های جنگ، جنگ روایت‌هاست؛ اینکه کدام روایت، روایت درست و دقیق است و کدام روایت ماندگار خواهد شد.

وقتی این کار را انجام می‌دهیم، در حقیقت بخشی از تاریخ یک ملت را ثبت و ماندگار می‌کنیم. اینها اسنادی هستند که بعدها به آنها مراجعه و استناد خواهد شد. اگر خبرنگاران این کار را انجام ندهند، عملاً با خاطرات پراکنده افراد مواجه خواهیم بود. از این جهت، مسئولیت بسیار مهمی بر عهده خبرنگاران است.

طبیعتاً در این عرصه باید برخی دوگانه‌ها را نیز در کنار یکدیگر جمع کرد؛ میان احساس و حرفه، میان سرعت و دقت و میان اطلاع‌رسانی و مسئولیت اجتماعی. همه اینها باید در کنار یکدیگر قرار گیرند.

در کنار روایت‌هایی که مسئولان ارائه می‌کنند، روایت‌های مردم نیز باید ثبت شود. هم مسئولان روایت دارند و هم مردم. پدری که در انتظار فرزندش است، مادری که داغدار فرزندش شده، امدادگری که ساعت‌ها در صحنه می‌ماند و به کار خود ادامه می‌دهد، پزشکی که خسته نمی‌شود و با امید کار می‌کند و شهروندی که در روزهای سخت، زندگی عادی جامعه را پیش می‌برد؛ رسانه باید صدای همه اینها باشد.

رسانه باید صدای رنج باشد، صدای امید باشد، صدای مطالبه باشد، صدای مقاومت باشد، صدای نقد باشد و در عین حال، صدای همبستگی نیز باشد.

در کنار همه اینها، وحدت و همبستگی ملی در چنین روزهایی، که روزهای مواجهه و تقابل با دشمن بیرونی است، اهمیتش بیشتر می‌شود. حفظ وحدت ملی یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌های رسانه در شرایط بحرانی است.

می‌خواهم بگویم خبرنگاری که این حقایق را روایت می‌کند، در واقع به آینده خدمت می‌کند و آینده را می‌سازد. ملت‌ها برای ساختن آینده خود، حتما نیاز دارند که گذشته خود را بدانند و ثبت دقیقی از وقایع گذشته داشته باشند؛ ثبتی واقعی و به دور از تحریف.

بنابراین، خبرنگار در کنار روایتگری، باید دیده‌بان جامعه نیز باشد؛ هم روایتگر لحظه باشد و هم نگهبان حقیقت برای فردا. خبر را با دقت، صحت و سرعت منتقل کند، جذابیت را با حقیقت همراه سازد، مطالبه‌گری را با انصاف پیوند بزند و خود نیز اسیر فضای ملتهب و هیجانی نشود. در عین حال، مسئولیت، مطالبه‌گری، پرسشگری و نقد حرفه‌ای خود را نیز حفظ کند.

وقتی از روز خبرنگار سخن می‌گوییم، در حقیقت از همه این ارزش‌ها پاسداشت می‌کنیم؛ پاسداشت حقیقت، حقیقتی که اگر درست روایت نشود، ممکن است در هیاهوی اخبار، خدای ناکرده، گم شود.

من وظیفه خود دانستم که امروز در خدمت شما عزیزان حاضر شوم، از زحمات یکایک شما تشکر کنم و برایتان آرزوی توفیق داشته باشم تا ان‌شاءالله در این عرصه مهم موفق باشید. ما نیز در کنار شما، هر کاری که از دستمان برآید و در حوزه مسئولیت شورای نگهبان باشد، ان‌شاءالله خدمتگزار شما خواهیم بود. 

باشگاه خبرنگاران جوان: به‌عنوان اولین سؤال، از روز ۹ اسفند شروع کنیم. شما در آن روز کجا بودید، مشغول چه کاری بودید و چگونه متوجه شهادت رهبر انقلاب شدید؟

من در روز نهم اسفند در محل کار، یعنی شورای نگهبان، بودم. از آنجا که فاصله ساختمان شورا تا بیت رهبری زیاد نیست، صدای انفجار و دود را حس کردیم. ساختمان نیز تا حدودی تکان خورد. سریع به حیاط شورای نگهبان آمدیم. نظر عزیزان پاسدار این بود که ساختمان تخلیه شود، دود را کاملاً حس می‌کردیم. 

ما هم مانند سایر مردم، دغدغه اصلی‌مان جان رهبر معظم انقلاب بود و پیگیر اخبار بودیم. طبیعتاً از مقطعی که خبر به ما رسید، باید فرایندهای قانونی را برای مردم تشریح می‌کردیم و توضیح می‌دادیم. واقعیت این است که من بارها عرض کرده‌ام که ما در نظام حقوقی‌مان با بن‌بستی مواجه نیستیم. این تجربه را نیز دو یا سه سال پیش، در جریان شهادت رئیس‌جمهور، از نظر کاری داشتیم و فرایند قانونی پس از آن را تشریح کرده بودیم.

در مورد امام شهید نیز همین وضعیت وجود داشت. باید در میان شما اصحاب رسانه حاضر می‌شدیم و توضیح می‌دادیم که فرایند پیش‌رو به چه شکل است. 

قانون اساسی ما حتی برای چنین روزهایی نیز پیش‌بینی‌های لازم را انجام داده است. اگرچه آن روزها، روزهای حزن بود و همه در سوگ امام شهید به سر می‌بردیم، اما از لحاظ قانونی با ابهامی مواجه نبودیم.

فرایندها تشریح شد؛ ازجمله موضوع شورای موقت رهبری، تشکیل جلسه مجلس خبرگان و طبیعتاً این موضوعات مطرح و پیگیری شد و مجلس خبرگان نیز انتخاب خود را انجام داد و حقیقتا انتخاب دقیق و خوبی داشتند و اعلام کردند.

باشگاه خبرنگاران جوان: آیا خاطره خاصی از رهبر انقلاب دارید؟

چندین بار توفیق داشتیم، چه همراه با اعضای شورای نگهبان و چه به‌صورت جداگانه، در محضر ایشان حاضر شویم. جنس کار شورای نگهبان به نحوی بود که وقتی به بیانات امام راحل و همچنین سخنان امام شهید نگاه می‌کنم، می‌بینم عنایت ویژه‌ای به شورای نگهبان داشتند. به نظر من، این توجه بیشتر به مسئولیت‌های خطیری بازمی‌گردد که برعهده این نهاد گذاشته شده است.

صیانت از موازین شرع و قانون اساسی، موضوع بسیار مهمی است که جزو وظایف شورای نگهبان قرار دارد. اینکه مصوبات مجلس شورای اسلامی یا حتی اساسنامه‌هایی که در دولت تصویب می‌شود، مغایر شرع یا قانون اساسی نباشد، از جمله وظایفی است که اهمیت کار شورا را نشان می‌دهد. افزون بر این، موضوع انتخابات نیز جایگاه و اهمیت خاص خود را دارد.

به خاطر دارم در یکی از دیدارها، حقیقتا حس کردم که ایشان دغدغه ویژه‌ای نسبت به انجام این وظیفه دارند. حتی درباره قوانین قبل از انقلاب نیز تأکید می‌کردند و می‌گفتند یکی از دغدغه‌های من، قوانینی است که پیش از انقلاب تصویب شده و این فرایند نظارتی را طی نکرده‌اند.

پس از انقلاب، قانون اساسی این فرایند را پیش‌بینی کرد و اکنون هر مصوبه مجلس باید فرایند قانونی را طی کند و برای بررسی به شورای نگهبان ارسال شود. شورای نگهبان نیز در مهلت قانونی، که معمولاً ۱۰ روز است، نظر خود را اعلام می‌کند. اما قوانین قبل از انقلاب این فرایند را طی نکرده‌اند و ممکن است در برخی موارد این مصوبات با موازین شرع مغایرت داشته باشند.

نظر ایشان این بود که باید با سازوکاری مناسب، این قوانین بررسی و پالایش شوند و اگر در محتوای آنها مواردی نیازمند اصلاح است، اصلاح شوند؛ زیرا قانون، به‌عنوان نرم‌افزار اداره جامعه، باید مبتنی بر موازین شرعی و مبتنی بر اصول و قواعد قانون اساسی باشد.

باشگاه خبرنگاران جوان: شما اهل دزفول هستید؛ شهری که در دوران جنگ هشت‌ساله شهدای بسیاری تقدیم کرد و آسیب‌های فراوانی هم دید. به نظر شما چه تفاوتی میان جنگ هشت‌ساله با جنگ رمضان وجود دارد؟

این دو جنگ هم شباهت‌هایی دارند؛ هر دو، نبرد با یک دشمن بیرونی بود که موجودیت کشور را هدف قرار داده است، اما جنگ‌های امروز ویژگی‌های متفاوتی دارند. 

در دوران دفاع مقدس، مرزهای جنگ با دشمن کاملاً روشن بود؛ در استان‌های غربی کشور مثل خوزستان، کرمانشاه و سایر مناطق مرزی خاکریزها مشخص بود.

اما در جنگ امروز در جاهایی مانند تهران نیز درگیر جنگ هستیم. می‌خواهم بگویم که جنس نبرد متفاوت شده است. بخش عمده‌ای از آن در حوزه هوا و فضاست و در مناطق جنوبی نیز در حوزه دریا جریان دارد.

آنچه به نظر من نسبت به گذشته پررنگ‌تر شده، ترکیبی بودن این جنگ و تنوع عرصه‌هایی است که در آن با دشمن مواجه هستیم. همان‌طور که در ابتدای صحبت عرض کردم، از طرفی جنگ نظامی است که این مشابه جنگ قبلی است، اما هم‌زمان در عرصه رسانه نیز در حال جنگ هستیم. در حوزه حقوقی نیز این مطالبه وجود دارد که موضوع جنگ پیگیری شود.

می‌خواهم بگویم تنوع عرصه‌های این جنگ بسیار بیشتر از گذشته شده است البته هر جنگی اقتضائات و شرایط خاص خود را دارد، اما این ویژگی، اهمیت کار را دوچندان می‌کند. شما که در عرصه رسانه فعالیت می‌کنید، باید احساس کنید که اینجا هم خاکریز و میدان نبرد است.

مثلا در جایی نیاز است که در مصرف آب، برق یا سوخت صرفه‌جویی کنیم، این نیز کمک به کشور و به نوعی مقابله با دشمنی است که در حال جنگ با موجودیت ماست. این تنوع جبهه‌ها، ویژگی جنگ اخیر است و همه می‌توانند در این عرصه نقش ایفا کنند.

افراد مختلف می‌توانند احساس کنند که سرباز یا سردار این میدان هستند. تصور من این است که واقعیت نیز همین است. اگر همه این احساس را داشته باشند، هر کس می‌تواند به سهم خود به کشور کمک کند، در پیروزی سهیم باشد و در آینده با افتخار بگوید که در جنگی که به ما تحمیل شد، هر یک به اندازه توان خود نقش ایفا کردیم.

همین مردمی که ۱۶۰ شب در صحنه حضور دارند نیز در حال تلاش هستند. آنان پیام مقاومت، ایستادگی و این حقیقت را منتقل می‌کنند که ما زیر بار زور نمی‌رویم و ترسی از دشمن هم نداریم. بنابراین، عرصه‌های دیپلماتیک، نظامی، حضور مردم، رسانه و حقوقی، همگی جبهه‌های مختلفی هستند که به آرایش این جبهه و تقویت آن کمک می‌کنند.

باشگاه خبرنگاران جوان: از جنگ هشت ساله خارج نشویم. شما خاطره‌ای از آن سال‌ها دارید؟ با توجه به اینکه آن موقع سنتان خیلی کم بوده، آیا خاطره‌ای از جنگ در آن سال‌ها دارید؟

من آن مقطع در دزفول زندگی می‌کردم. مردم دزفول ویژگی‌ای داشتند که به نظرم در جاهای دیگر هم وجود داشت، اما در دزفول این ویژگی خیلی برجسته‌تر بود اینکه با وجود اینکه زیر موشک‌باران و بمباران دشمن بودند، عرصه را خالی نکردند و شهر را رها نکردند. هر روز زیر بمباران بودند و امروز که به آن روزها نگاه می‌کنم، برایم خیلی جالب است.

شاید حتی منطقی هم بود و به مردم حق داد که در شرایطی که شهر زیر تیررس مستقیم بمب‌ها و موشک‌‌باران دشمن است، آن را ترک کنند؛ اما مردم ماندند، ایستادگی کردند و از حیثیت خود، از شهر خود و از وطن خود محافظت کردند.

امروز احساس می‌کنم که همین روحیه در کشور توسعه پیدا کرده و یک ایران را این‌گونه می‌بینید. این مردمی که عرض می‌کنم، ۱۶۰ شب در خیابان حضور دارند، چنین پیامی را به دنیا منتقل می‌کنند که ما ترسی از موشک‌های شما نداریم.

تعبیری از امام شهید هست که برای انقلاب، هزاران جان پاک تقدیم شد. البته زمانی که ایشان این سخن را فرمودند، خودشان هنوز در قید حیات بودند و به شهادت نرسیده بودند، اما امروز ایشان در صدر این فهرست قرار دارند.

عرضم این است که مردم این پیام را به دنیا منتقل می‌کنند که ما عرصه را خالی نمی‌کنیم، عقب‌نشینی نمی‌کنیم. تنگناها را می‌بینیم، آن‌ها را حس می‌کنیم، اما عقب‌نشینی نمی‌کنیم. اتفاقاً برعکس، با شهادت فرزندانمان و با شهادت امام شهیدمان، وظیفه بیشتری را بر دوش خود احساس می‌کنیم. احساس می‌کنیم بار سنگین‌تری بر دوش ماست لذا هرچه دشمن پیش آمده، مردم نه‌تنها عقب نرفته‌اند، بلکه سینه‌ها ستبرتر شده، قامت‌ها استوارتر شده و همه احساس می‌کنند که باید وظیفه سنگین‌تری را بر دوش بکشند و تا رسیدن به آن هدف و آن موقعیت، ان‌شاءالله این مسیر را ادامه دهند.

باشگاه خبرنگاران جوان: این سؤال را مطرح کردم، چون شنیدم که خودتان هم در دوران جنگ هشت‌ساله، منزلتان آسیب دیده بود. اگر ممکن است ماجرای آن را برای ما تعریف کنید.

آن موقع سنم خیلی کم بود، اما بله، منزل ما هم مثل خیلی‌های دیگر آسیب دید. مردم دزفول اساساً چنین وضعیتی را داشتند. موشکی که در آن محله‌ای که منزل مسکونی ما بود اصابت کرد، چند خانه را خراب کرد که یکی از آن‌ها منزل ما بود. برخی افراد هم شهید شدند.

خانه‌ها دوباره ساخته می‌شوند، حتی بهتر از قبل هم ساخته می‌شوند. مهم این است که ایمان مردم و اعتقاد مردم محکم و استوار بماند.

همان روحیه‌ای که آن روز مردم دزفول داشتند، امروز در کل ایران جریان دارد و ساری است. روزهای سخت و دشواری بود. نمی‌شود به‌راحتی از آن سخن گفت و از کنار آن عبور کرد. شما پدر و مادری را در نظر بگیرید که نگران فرزندان خود هستند؛ فرزندان کوچکی که کنارشان هستند و فرزندانی که بزرگ‌ترند و در جبهه مشغول پیکار و جنگیدن هستند.

اما به برکت همین صبوری، به برکت همین شکیبایی و به برکت همین ایستادگی، ما از آن شرایط عبور کردیم. شهرها، خانه‌ها و ساختمان‌ها دوباره ساخته شد، حتی بهتر از قبل هم ساخته شد، اما نتیجه این بود که آن زمان از مقاومت و ایستادگی درباره یک شهر صحبت می‌کردیم، اما امروز درباره زمان از مقاومت و ایستادگی مردم یک کشور سخن می‌گوییم.

این همان پیامی است که می‌ماند؛ پیامی که نسل‌های بعد به آن افتخار خواهند کرد. نسل‌های بعد به چنین روحیه‌ای افتخار خواهند کرد. البته امروز دشمنان ما هم اعتراف می‌کنند. اعتراف می‌کنند که فکر نمی‌کردند مردم ایران این‌قدر پای کار باشند؛ نه‌تنها عقب ننشستند، بلکه بسیار محکم و استوار ایستادند.

چنین مسیری برای بزرگ شدن، اثرگذار شدن و ایفای نقش در دنیای امروز باید پیموده شود. اینکه امروز از مردم ایران و از کشور ایران در مجامع بین‌المللی به‌عنوان مردمی و کشوری یاد می‌شود که عقب‌نشینی نمی‌کند، محکم و استوار است و در معادلات نمی‌توان آن را نادیده گرفت، حاصل همین رنج‌ها، همین تلاش‌ها، همین مقاومت‌ها و همین ایستادگی‌هاست. این، هزینه به‌اصطلاح ابرقدرت شدن است.

باشگاه خبرنگاران جوان: از مقاومت ملت ایران صحبت کردید، اما اکنون شاهد هستیم که برخی به‌دنبال دوقطبی‌سازی هستند. اخیراً نیز از سوی شخصی اظهارنظری مطرح شد که در آن نسبت به شورای نگهبان، به‌دلیل تأیید صلاحیت فردی که اکنون رئیس‌جمهور است، انتقادهای تندی مطرح شد و به ‌صراحت شورای نگهبان مورد هجمه قرار گرفت. در این خصوص چه واکنشی دارید؟

اکنون رویارویی و جنگ ما با دشمنی است که موجودیت کشور را هدف قرار داده و به‌دنبال نابودی کشور است. در چنین وضعیتی باید عرض کنم که برای این دشمن، گروه «الف» یا گروه «ب»، شخص «الف» یا شخص «ب» تفاوتی نمی‌کند. این‌ها مسائل داخلی ما هستند.

باید دقت داشته باشیم که وحدت ملی و همبستگی ملی در این شرایط ارزش بسیار بیشتری دارد. هر سخنی که بوی تفرقه، افتراق و انشقاق بدهد، خواسته یا ناخواسته، کمک به دشمن است.

شورای نگهبان نیز طبیعتاً در فرایندهای قانونی، چه در عرصه بررسی مصوبات و چه در حوزه انتخابات، نهایت تلاش خود را می‌کند که وظایفش را با دقت انجام دهد. همه باید به قانون پایبند باشیم. این هم بیان امام شهید و هم بیان امام راحل ما نسبت به انقلاب اسلامی است لذا همه باید نسبت به قانون پایبند باشند. قانون نیز چنین وظیفه‌ای را برعهده این نهاد قرار داده است.

این‌گونه سخنان و اظهارات، چه بخواهیم و چه نخواهیم، وحدت و همبستگی ملی را نشانه می‌گیرد و کمک به دشمنی است که برای او اشخاص، جریان‌ها و نهادها خیلی تفاوتی نمی‌کند.

باشگاه خبرنگاران جوان: محدوده نظارت شورای نگهبان نسبت به نمایندگان مجلس تا کجاست. نماینده‌ای که در رسانه ملی اسرار نظام را فاش می‌کند یا نسبت به برخی از مقامات اظهارات تندی دارد و نسبت‌های ناروایی را مطرح کند، آیا شورای نگهبان پس از انتخابات اختیار اعمال نظارت بر عملکرد نمایندگان مجلس را دارد یا صرفاً این موارد را به‌منظور احراز صلاحیت برای انتخابات آینده لحاظ می‌کند؟

کشور ما کشور آزادی است و افراد آزادانه دیدگاه‌ها و نظرات خود را بیان می‌کنند، اما محدوده عملکرد شورای نگهبان در موضوع انتخابات در زمان انتخابات است.

البته نهادهای نظارتی دیگری هستند که مسئولیت نظارت را برعهده دارند. برای نمونه، درباره موضوعی که اشاره کردید، هیئت نظارت بر رفتار نمایندگان در مجلس مسئولیت دارد، اما اگر منظور شما این است که شورای نگهبان نسبت به این موضوعات ورود کند باید بگویم نه. شورای نگهبان فقط در محدوده انتخابات اگر نکته‌ای وجود داشته باشد بررسی خواهد کرد آن هم با شیوه قانونی خود یعنی ابتدا بررسی می‌کند که موضوع چه بوده، با افراد گفت‌وگو می‌شود، ادله آنان شنیده می‌شود و اگر مسئله‌ای وجود داشته باشد، مورد رسیدگی قرار خواهد گرفت.

باشگاه خبرنگاران جوان: موضوع دیگری که اکنون مطرح است، این است که پس از اصلاح ماده یک قانون آیین‌نامه داخلی مجلس، شورای نگهبان در کمتر از یک روز نظر خود را اعلام کرد، اما درخصوص مصوبات دیگر، شورای نگهبان بین هفت تا ۱۰ روز اعلام رای می‌کند. چه اتفاقی افتاد که این بار شورا این‌قدر زود اعلام رای کرد؟

این موضوع بستگی به زمان تشکیل جلسه شورای نگهبان دارد. این اتفاق کاملاً مسبوق به سابقه است و در موارد دیگری نیز رخ داده است.

آن شبی که مجلس جلسه داشت، ما از قبل برای روز بعد، برگزاری جلسه شورای نگهبان را برنامه‌ریزی کرده بودیم. طبیعتاً از زمان تشکیل جلسه مجلس اطلاع قبلی نداشتیم، اما جلسه شورای نگهبان از قبل تعیین شده بود.

این مصوبه نیز بسیار مختصر بود؛ شاید کل محتوای آن در حد یک پاراگراف بود. نامه را که دریافت کردیم همان‌جا با همکاران بررسی شد حتی پژوهشکده شورای نگهبان نیز آن را بررسی کرده و نظر مکتوب خود را به ما اعلام کرده بود بنابراین هیچ روال غیرعادی و خاصی طی نشد چون جلسه داشتیم مصوبه به دستمان رسید و حجم زیادی نداشت، همان زمان آن را بررسی و اعلام نظر کردیم و این خاص این مصوبه نبوده چون ما مصوبات مکرر دیگری هم داشته‌ایم که در فاصله کوتاهی از تصویب بررسی شده‌اند.  
بسته به زمان تشکیل جلسات، نظر شورا از یک روز تا 10 روز اعلام می‌شود حتی در برخی موارد، مهلت 10 روزه آن تا بیست روز تمدید می‌شود اظهارنظر می‌کنیم.

لذا در این باره باید عرض کنم نه اولویتی برای آن قائل شدیم و نه آن را عقب انداختیم. چون ما جلسه داشتیم و مصوبه آمد البته قبل از آن دستورهای قبلی را بررسی کردیم، اما وقتی این مصوبه آمد و دیدیم زمان هم داریم آن را بررسی کردیم و نظر شورا را اعلام کردیم.

باشگاه خبرنگاران جوان: اکنون که جلسات علنی مجلس به‌صورت مجازی برگزار می‌شود، یکی از مشکلات این است که مذاکرات صحن علنی به‌صورت زنده از رادیو پخش نمی‌شود. آیا این موضوع مغایر اصل ۶۹ قانون اساسی نیست؟، اگر هست، آیا شورای نگهبان در این باره به مجلس تذکری داده است؟

در شورای نگهبان درباره این موضوع بحثی نداشتیم، اما شخصا با برخی از نمایندگان مجلس گفت‌وگو کردم. آنان به‌دنبال تمهید این موضوع بودند که به سرعت این مشکل را برطرف کنند و این دغدغه را نمایندگان مجلس هم دارند و به من منتقل کردند که به‌دنبال این هستیم این بحث را حل کنیم و این مشکل به زودی برطرف خواهد شد.

براساس نکات نمایندگان به نظر می‌رسد برخی زیرساخت‌های فنی در این باره باید فراهم شود و گفتند به‌زودی این مشکل برطرف خواهد شد؛ هرچند برای اطلاع دقیق‌تر، باید از مسئولان مجلس سؤال کرد.

باشگاه خبرنگاران جوان: آیا شورای نگهبان از بُعد نظارتی به اجرای قانون کالابرگ ورود می‌کند؟ طبق بودجه ۱۴۰۴ قرار بود مبلغ کالابرگ هر چند وقت یک‌بار افزایش پیدا کند، اما دولت این کار را انجام نداده است. آیا شورای نگهبان در این زمینه اقدامی می‌تواند انجام دهد؟

ما ورودی به این موضوعات نداریم؛ چون این‌ها در قانون مستقلی نبوده و مستند آن احتمالاً در همان بحث بودجه پیش‌بینی شده است. اینکه اجرای قانون به چه نحوی باشد در حیطه وظایف شورای نگهبان نیست البته معنایش این نیست که نهاد ناظری در این باره وجود ندارد؛ خیر، نهادهای ناظر دیگری وجود دارند.

وظیفه شورای نگهبان تا تبدیل شدن مصوبه به قانون است؛ یعنی مصوبه‌ای که برای ما ارسال می‌شود، بررسی می‌کنیم که خلاف شرع و خلاف قانون اساسی نباشد. این مرحله طی شده، تبدیل به قانون شده و الان دارد اجرا می‌شود.

اینکه کیفیت اجرای آن به چه نحوی باشد، مبلغی اضافه شود یا نشود، اگر دوباره مجلس مصوبه‌ای در این رابطه تصویب کند، طبیعتاً برای ما ارسال خواهد شد، اما اگر موضوع در همان مصوبه نهایی‌شده و ابلاغ‌شده وجود داشته باشد و بیشتر جنبه اجرایی داشته باشد، باید از مجریان قانون و نهادهای ناظر قانون مثل سازمان بازرسی پیگیری شود.

باشگاه خبرنگاران جوان: در خصوص قانون تبدیل وضعیت نیروهای شرکتی که امروز بسیاری از مردم را نگران کرده، به‌ویژه اینکه گفته می‌شود در این قانون شرکت‌های واسطه‌ای حذف نمی‌شوند و فقط مدل پرداخت حقوق تغییر کرده است، شورای نگهبان اقدامی انجام می‌دهد؟

قانونی در این خصوص وجود ندارد. مجلس چندبار در این زمینه مصوبه داشت. ما در ابتدا اشکالاتی داشتیم که با رفت‌وآمدهای انجام‌شده برطرف شد البته عزیزان ما در هیئت عالی نظارت بر حسن سیاست‌های کلی نظام نکاتی نسبت به این مصوبه داشتند.

آنچه این روزها مطرح می‌شود، ظاهراً دولت در این زمینه مصوبه‌ای داشته که موافقان و مخالفانی دارد و طبیعتاً باید توسط مراجع مربوطه بررسی شود، اما این مصوبه برای ما ارسال نشده است. نیازی هم نیست برای ما ارسال شود. برای ما فقط مصوبات مجلس و اساسنامه‌های دولت ارسال می‌شود بنابراین، اگر بخواهم بگویم مجلس مصوبه جدیدی داشته که ما درباره آن اظهار نظر کرده باشیم، خیر، چنین چیزی وجود نداشته است. دولت ظاهراً مصوبه‌ای داشته که درباره آن بحث می‌شود، اما چیزی برای ما ارسال نشده تا بخواهیم اظهار نظر کنیم.

امیدوارم مشکل این عزیزان حل شود. سال‌هاست این موضوع مطرح است و این عزیزان دغدغه‌هایی دارند و به ما هم بسیار مراجعه می‌کنند. هرچند در حیطه وظایف ما نیست، اما امیدوارم ان‌شاءالله مشکلشان برطرف شود.

باشگاه خبرنگاران جوان: با توجه به اینکه در کشور از حکمرانی جدید صحبت می‌شود، آیا این حکمرانی جدید نیازمند اصلاح قانون اساسی است یا قانون اساسی فعلی پاسخگوی آن است؟

باید ببینیم موضوع مورد بحث چیست. به‌صورت کلی نمی‌شود اظهار نظر کرد. ابتدا باید موضوع مشخص شود که آیا با ظرفیت فعلی قانون اساسی اگر قابل انجام است انجام می‌شود و اگر نه باید از طرق قانونی پیش رفت.

باشگاه خبرنگاران جوان: درخصوص انتخابات میان‌دوره‌ای مجلس، مجلس خبرگان و شوراها بفرمایید که شورای نگهبان چه اقداماتی انجام داده است؟

اتفاق جدیدی نیفتاده است، ما در اثنای بحث انتخابات بودیم. البته مستحضرید که نظارت بر انتخابات شوراهای شهر و روستا با شورای نگهبان نیست، اما انتخابات میان‌دوره‌ای مجلس خبرگان در چهار حوزه و انتخابات میان‌دوره‌ای مجلس شورای اسلامی در پنج حوزه باید همزمان با انتخابات شوراها برگزار شود.

ما نیز به همراه عزیزان در وزارت کشور در حال فراهم کردن مقدمات بودیم و کار براساس تقویم پیشنهادی پیش می‌رفت تا اینکه موضوع جنگ پیش آمد. در آن مقطع، مصوبه شورای عالی امنیت ملی را داشتیم که بر اساس آن اعلام شد تا دو ماه پس از جنگ، فرایندها متوقف شد و هر زمان شورای عالی امنیت ملی اعلام کند، فرایندها ادامه خواهد یافت.

البته باید عرض کنم که عملاً مراحل بررسی صلاحیت‌ها، چه در مورد مجلس شورای اسلامی و چه مجلس خبرگان پشت سر گذاشتیم و هر مقطعی که عزیزان اعلام کنند، مراحل بعدی یعنی تبلیغات و روز برگزاری انتخابات انجام خواهد شد.

باشگاه خبرنگاران جوان: با توجه به اینکه از ابتدای انقلاب تاکنون انتخابات‌ زیادی در کشور برگزار شده، اما یک مشکلی که داریم این است که ما هنوز قانون جامع انتخابات نداریم، چرا؟

موضوع خوبی است و قابلیت پیگیری رسانه‌ای هم دارد البته در سال‌های اخیر، پس از ابلاغ سیاست‌های کلی انتخابات توسط امام شهید در سال ۱۳۹۵، اصلاحاتی در قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی انجام شد؛ هرچند با شش یا هفت سال تأخیر، اما بالاخره اصلاحاتی صورت گرفت.

همین کار را می‌توان درباره انتخابات ریاست‌جمهوری و شوراها نیز انجام داد. البته اینکه قالب آن یک قانون جامع باشد که دو بخش باشد یکی شرایط عمومی انتخابات و یک بخش شرایط اختصاصی هر انتخابات است و یا همین قوانین موجود به‌روزرسانی شوند من وارد قالب آن نمی‌شوم، اما قابل بحث است و باید در مجامع علمی و دانشگاهی و توسط دست‌اندرکاران انتخابات بررسی شود، اما اینکه قوانین انتخابات نیاز به اصلاح و به‌روزرسانی دارند، موضوع مهمی است و نیاز به پیگیری و مطالبه دارد. ما هم در شورای نگهبان، در کنار مجریان انتخابات، همواره تلاش کرده‌ایم وظیفه نظارتی خود را انجام دهیم و اگر تجربه یا نکته‌ای داشته باشیم، در جهت ارتقای قوانین و بهبود فرایندها در کنار عزیزان خواهیم بود.

باشگاه خبرنگاران جوان: چرا میانگین سنی فقهای شورای نگهبان با حقوقدانان شورا میانگین سنی‌شان متفاوت است؟ چرا این جوان‌گرایی در میان حقوقدانان انجام شده، اما در میان فقها نه؟

به‌طور کلی، کار شورای نگهبان به گونه‌ای است که تجربه و کار علمی و تخصصی در آن بسیار اهمیت دارد.

درباره حقوقدانان، فرایند به این صورت است که رئیس قوه قضائیه آنان را معرفی می‌کند و مجلس به آنان رأی می‌دهد. درباره انتصاب فقها هم که باید گفت منصوب مقام معظم رهبری هستند.

مهم این است که خروجی شورا، چه در بررسی مصوبات و چه در موضوع انتخابات، هم از لحاظ علمی آن قوت لازم را داشته باشد و شرایط را در نظر بگیرد که به فضل خدا، اعضای شورای نگهبان، چه فقها که از مجتهدان مسلم حوزه‌های علمیه‌اند و حقوقدانان نیز در مجامع علمی، دانشگاهی و عرصه قضاوت شناخته‌شده و صاحب‌نظر هستند و با مباحث روز آشنایی کامل دارند.

اگر به دروس خارج فقهای شورای نگهبان و کرسی‌های علمی آنان در حوزه‌های علمیه نگاه کنید، گویای این موضوع است که بسیاری از مباحث، موضوعات روز است. فقیه شورای نگهبان کتاب فقه رمزارز دارد یا در حوزه اقتصادی و سایر حوزه‌ها با مباحث روز کاملاً آشناست.

امیدوارم حاصل همه این تلاش‌ها، خروجی مطلوبی باشد تا نسبت به هر موضوعی که قرار است درباره آن اظهار نظر شود، هدف که انطباق مصوبات با شرع و قانون اساسی است، محقق شود.

باشگاه خبرنگاران جوان: آقای دکتر طحان نظیف خیلی ممنون که وقتتان را در اختیار ما گذاشتید. اگر صحبت پایانی دارید، بفرمایید.

من هم خیلی ممنونم و تشکر می‌کنم. امیدوارم کمافی‌السابق راوی صادق حقیقت باشید و ان‌شاءالله باشگاه خبرنگاران جوان، مانند همیشه، بدرخشد و در عرصه رسانه و خبر، رسانه‌ای مؤثر و تأثیرگذار باشد. باز هم روزتان مبارک و ممنون از دعوتی که به‌عمل آوردید.    

در ادامه فیلم کامل این مصاحبه را مشاهده می‌کنید.