باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - واقعیت آن است که تغییرات اقلیمی، کاهش و نوسان بارندگی، وقوع خشکسالی‌های متوالی و فرسایش خاک، آینده بخش کشاورزی لرستان را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است. در چنین شرایطی، توسعه کشاورزی حفاظتی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی برای حفظ تولید، منابع طبیعی و امنیت غذایی استان به شمار می‌رود.

افزایش ۷ درصدی عملکرد نخود با کشاورزی حفاظتی در لرستان

نتایج نخستین سال اجرای طرح تحقیقی ـ ترویجی مقایسه کشاورزی حفاظتی با کشت مرسوم نخود دیم در لرستان، که افزایش حدود هفت درصدی عملکرد محصول را نشان می‌دهد، پیامی روشن برای بخش کشاورزی استان دارد؛ استفاده از روش‌های علمی و نوین می‌تواند بدون افزایش سطح زیر کشت و تنها از طریق مدیریت بهتر منابع، بهره‌وری را افزایش دهد.

یکی از کشاورزان شهرستان دلفان با اشاره به جایگاه این شهرستان در تولید نخود دیم استان لرستان می‌گوید: دلفان سال‌هاست به عنوان قطب تولید نخود استان شناخته می‌شود و بخش قابل توجهی از معیشت کشاورزان منطقه به کشت این محصول وابسته است. با این حال، در سال‌های اخیر کاهش بارندگی، تداوم خشکسالی و محدودیت منابع آبی، شرایط تولید را دشوارتر از گذشته کرده است.

وی می‌افزاید: تنش آبی و فرسایش خاک امروز به دو چالش اساسی کشاورزان دلفان تبدیل شده‌اند. کاهش رطوبت خاک، افزایش تبخیر و از بین رفتن لایه‌های حاصلخیز زمین، علاوه بر کاهش عملکرد مزارع، هزینه‌های تولید را نیز افزایش داده است. به همین دلیل، بهره‌گیری از روش‌های نوین مانند کشاورزی حفاظتی، حذف شخم و حفظ بقایای گیاهی می‌تواند نقش مهمی در حفظ رطوبت خاک، کاهش فرسایش و افزایش پایداری تولید در مزارع دیم این شهرستان داشته باشد.

لرستان با بیش از صدها هزار هکتار اراضی دیم، از ظرفیت بالایی برای توسعه کشاورزی حفاظتی برخوردار است. بخش زیادی از این اراضی در شیب‌ها و مناطق مستعد فرسایش قرار گرفته‌اند؛ جایی که هر بارندگی شدید می‌تواند بخشی از حاصلخیزترین لایه خاک را با خود ببرد. این در حالی است که تشکیل تنها یک سانتی‌متر خاک حاصلخیز، ده‌ها تا صدها سال زمان نیاز دارد، اما در یک بارش شدید ممکن است در مدت کوتاهی از بین برود.

یکی از مهم‌ترین مزایای کشاورزی حفاظتی، حذف یا کاهش عملیات شخم است؛ اقدامی که علاوه بر حفظ ساختار طبیعی خاک، موجب کاهش تبخیر رطوبت، افزایش نفوذ آب باران، حفظ مواد آلی و جلوگیری از فرسایش می‌شود. در اقلیم لرستان که توزیع زمانی بارش‌ها نامنظم شده است، حفظ هر قطره آب در خاک، به معنای افزایش شانس تولید و کاهش خسارت ناشی از تنش خشکی است.

از سوی دیگر، کشاورزی حفاظتی تنها به حفظ خاک محدود نمی‌شود. کاهش مصرف سوخت، کاهش استهلاک ماشین‌آلات، صرفه‌جویی در زمان آماده‌سازی زمین و کاهش هزینه‌های تولید، از مزایایی است که مستقیماً درآمد کشاورزان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در شرایطی که هزینه نهاده‌ها و عملیات زراعی افزایش یافته، این مزیت اقتصادی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

اجرای موفق این طرح در لرستان، نشان‌دهنده نقش مؤثر همکاری میان بخش‌های تحقیقاتی، ترویجی و بهره‌برداران است. زمانی که یافته‌های علمی در مزرعه و در کنار کشاورز آزمایش می‌شوند، اعتماد به فناوری‌های نوین نیز افزایش می‌یابد. این الگو می‌تواند زمینه‌ساز توسعه کشاورزی حفاظتی در سایر شهرستان‌های استان باشد؛ از دشت‌های سلسله و دلفان گرفته تا اراضی دیم کوهدشت، رومشکان، خرم‌آباد، چگنی و دیگر مناطق مستعد.

البته توسعه این رویکرد نیازمند استمرار آموزش، تأمین تجهیزات تخصصی مانند دستگاه‌های کشت مستقیم، حمایت از کشاورزان پیشرو و گسترش فعالیت‌های ترویجی است. تجربه کشورهای موفق نشان داده است که کشاورزی حفاظتی زمانی به یک فرهنگ تولید تبدیل می‌شود که در کنار تحقیقات علمی، سیاست‌های حمایتی نیز به‌طور مستمر دنبال شود.

امروز لرستان بیش از هر زمان دیگری به مدیریت هوشمند منابع طبیعی نیاز دارد. حفاظت از خاک، مدیریت بهینه آب، افزایش بهره‌وری و سازگاری با تغییرات اقلیمی، چهار محور اصلی توسعه کشاورزی استان در سال‌های آینده خواهند بود. کشاورزی حفاظتی می‌تواند حلقه اتصال این اهداف باشد؛ روشی که هم عملکرد محصول را افزایش می‌دهد، هم هزینه تولید را کاهش می‌دهد و هم از ارزشمندترین سرمایه کشاورزی، یعنی خاک، حفاظت می‌کند.

موفقیت نخستین سال اجرای این طرح در مزارع نخود دیم لرستان، آغاز راهی امیدبخش است. اگر این تجربه با برنامه‌ریزی، آموزش و حمایت مناسب ادامه یابد، می‌تواند به الگویی موفق برای توسعه کشاورزی پایدار در سراسر استان تبدیل شود؛ الگویی که ثمره آن، افزایش درآمد کشاورزان، پایداری تولید، حفظ منابع طبیعی و تقویت امنیت غذایی لرستان خواهد بود.