باشگاه خبرنگاران جوان - در بزنگاههای تاریخی، رسالت رسانه تنها به اطلاعرسانی محدود نمیشود؛ بلکه ثبت و روایت دقیق رخدادهایی است که در حافظه یک ملت ماندگار میشوند. آیین باشکوه تشییع و بدرقه رهبر شهید، از جمله رویدادهایی است که نهتنها برای مردم ایران، بلکه برایافکار عمومی منطقه و جهان از اهمیت ویژهای برخوردار است. از این رو، اطلاعرسانی سریع، دقیق، جامع و بههنگام، ضرورتی انکارناپذیر است تا ابعاد مختلف این رخداد بزرگ، بدون کاستی و با روایتی مستند در اختیار مخاطبان داخلی و خارجی قرار گیرد و تصویری روشن از آنچه در ایران اسلامی رقم میخورد، در تاریخرسانهای کشور و جهان به ثبت برسد.
تحولات روزهای اخیر، ایران را در برابر یکی از مهمترین مقاطع تاریخ معاصر قرار داده است؛ مقطعی که اگرچه با اندوه فقدان همراه است، اما در بطن خود پیام روشنی از تداوم راه، استحکام آرمانها و استمرار گفتمان انقلاب اسلامی را به همراه دارد. در چنین شرایطی، روایترسانهای باید نشان دهد که اگرچه رهبر شهید از میان مردم رخت بربسته است، اما اندیشه، مکتب و راه او همچنان زنده، جاری و الهامبخش باقی مانده و در متن جامعه تداوم یافته است. این همان پیامی است که باید در لایههای مختلف روایت رسانهای تنیده شود؛ اینکه مسیر ترسیمشده متوقف نشده، بلکه با عزم و اراده ملت، روشنتر و استوارتر از گذشته ادامه خواهد یافت.
رسانه ملی در چنین رویدادهایی، افزون بر ایفای نقش خبری، وظیفه دارد روایتگر احساسات، عواطف و همبستگی ملی نیزباشد.
حضور گسترده مردم در مراسم بدرقه، تنها یک حضور فیزیکی نیست، بلکه جلوهای از دلدادگی، وفاداری و پیوند عمیق آنان با رهبرشان و آرمانهایی است که برای آن جانفشانی کرده است. انعکاس هنرمندانه و صادقانه این احساس جمعی، میتواندتصویری واقعی از سرمایه اجتماعی، انسجام ملی و همدلی مردم ایران را به افکار عمومی جهان ارائه کند؛ تصویری که فراتر از آمار و ارقام، با زبان تصویر، روایت و حضور مردم سخن میگویدو حقیقت رابطه میان ملت و رهبری را بازتاب میدهد.
از سوی دیگر، این رویداد نشان داد که جبهه مقاومت با انسجام بیشتر و انگیزهای مضاعف به مسیر خود ادامه میدهد. بازتاب این واقعیت در تولیدات رسانهای، میتواند بیانگر آن باشد که اندیشه مقاومت، بیش از آن که متکی به یک فرد باشد، به یک مکتب، یک باور و یک اراده جمعی استوار است. حضور پرشور مردم و واکنشهای گسترده در ایران و دیگر کشورهای منطقه، بیانگر آن است که این گفتمان همچنان زنده و پویا بوده و با قدرت بیشتری در حال تداوم است.
ثبت این لحظات تاریخی، در حقیقت ثبت بخشی از حافظه جمعی ملت ایران است؛ حافظهای که نسلهای آینده برای شناخت هویت، فرهنگ و فراز و فرودهای تاریخ معاصر خود به آن رجوع خواهند کرد. از این منظر، بهرهگیری از تمامی ظرفیتهای خبری، فنی، هنری و مستندسازی، ضرورتی راهبردی است تا این حماسه ملیبا نهایت دقت، جامعیت و کیفیت روایت شود و به عنوان سندی ماندگار از عشق، وفاداری، وحدت و حضور آگاهانه مردم ایران در تاریخ معاصر به یادگار بماند.
در دنیای امروز که روایتها با سرعتی بیسابقه در سطح جهان منتشر میشوند، سرعت عمل در کنار دقت، صحت و حرفهایگری، از مهمترین الزامات فعالیت رسانهای است. پوشش لحظهبهلحظه این مراسم، بهرهگیری از ظرفیتهای نوین تولید محتوا، روایتهایمتنوع برای مخاطبان گوناگون و انعکاس ابعاد مختلف این رخداد، میتواند زمینهساز ارائه روایتی جامع و اثرگذار از این واقعه باشد؛ روایتی که ضمن بازتاب احساسات مردم ایران، پیام روشنی را نیز به جهانیان منتقل میکند: ملت ایران در دفاع از آرمانهای خود، در حمایت از مسیر انقلاب و در استمرار راهی که رهبر شهید ترسیم کرده است، مصممتر از گذشته ایستاده و این مسیر، با اتکای به ایمان، وحدت و حضور مردم، همچنان روشن، شفاف و آیندهساز ادامه خواهد یافت.
هر شبکه، روایتی متفاوت از یک حماسه واحد
یکی از مهمترین بخشهای برنامهریزی رسانه ملی، طراحی هویت مستقل برای هر شبکه تلویزیونی است؛ موضوعی که کوروش مفاخری، رئیس کمیته روایتها و تم شبکهها، درباره آن توضیحاتیارائه کرد.
مسئول کمیته روایتها و تم شبکهها با اشاره به تجربه پوشش رویدادهای بزرگ ملی گفت: تجربه نشان داده است اگر تمامی شبکهها یک روایت، یک تصویر، یک موسیقی و یک لحن مشترک داشته باشند، مخاطب پس از مدتی دچار خستگی میشود؛ از همین رو تصمیم گرفته شده است هر شبکه با هویت مستقل خود به روایت این رویداد بپردازد.
مفاخری افزود: هدف ما این است که مخاطب با تغییر شبکه، احساس کند وارد فضای تازهای شده است؛ فضایی که اگرچه مضمون اصلی آن مشترک است، اما از نظر روایت، موسیقی، کارگردانی، گرافیک، چینش تصاویر و حتی نوع روایتگری تفاوت دارد.
وی تصریح کرد: بر همین اساس، تمامی شبکهها موظف شدهاند کارگردان اختصاصی، هویت گرافیکی مستقل، طراحی موسیقیویژه و کنداکتور اختصاصی خود را برای این ایام آماده کنند.
رئیس کمیته روایتها ادامه داد: در طراحی روایت شبکهها تلاش کردهایم احساس غالب مخاطب در هر شبکه متفاوت باشد. براینمونه، مخاطب شبکه دو باید احساس کند که گویی پدر خانواده را از دست داده است؛ شبکه یک باید عظمت یک رخداد تاریخی و ملی را بازتاب دهد؛ شبکه سه باید پیام این حادثه را برای نسل جوان و آینده انقلاب روایت کند و شبکه چهار نیز با رویکردی تحلیلی، ابعاد فکری، نظری و تمدنی گفتمان رهبر شهید را تبیینکند.
وی افزود: دال مرکزی همه روایتهای رسانه ملی «عهد وفاداری امت برخاسته» است؛ مفهومی که در امتداد شعار ملی «بایدبرخاست» تعریف شده و همه شبکهها با حفظ تفاوتهای روایی، این محور مشترک را دنبال خواهند کرد.
به گفته مفاخری، برای هر شبکه یک «دال فرعی» نیز تعریف شده است تا تمامی عناصر برنامهسازی از جمله تصاویر، موسیقی، خردهروایتها، مستندها، گزارشها، گفتوگوها و حتی طراحی گرافیکی در خدمت همان مفهوم قرار گیرد.
وی خاطرنشان کرد: روایت رسانهای تنها به روز تشییع محدود نخواهد شد، بلکه پس از پایان مراسم نیز شبکههای مختلف متناسب با مأموریت خود، به مدت یک تا دو هفته به بازخوانی ابعاد مختلف این رخداد تاریخی، تحلیل پیامدها، روایت خاطرات و تولیدمستندها خواهند پرداخت تا این حماسه در حافظه رسانهای کشور ماندگار شود.
تولید روایتهای ماندگار با بهرهگیری از هوش مصنوعیو ظرفیتهای انسانی
مسعود ملکی، مسئول کمیته متن با تشریح برنامههای این کمیته گفت: یکی از مهمترین مأموریتهای ما، تولید متون برنامهها، پلاتوهای خبری، متنهای ارتباط زنده، روایتهای شبکهها و محتواهای ویژه این ایام است.
وی با اشاره به استفاده از فناوریهای نوین اظهار کرد: در این مسیر از ظرفیت هوش مصنوعی نیز بهره گرفته میشود تا متناسب با نیاز هر شبکه، متنهایی متنوع، دقیق و اثرگذار تولید شود.
ملکی افزود: تلاش شده است در تولید این محتواها، خاطرات و بیانات رهبر معظم انقلاب، وصیتنامه شهدا، خاطرات شخصیتهای انقلابی و مفاهیم برگرفته از فرهنگ ایثار و مقاومت در کنار یکدیگر قرار گیرد تا روایت رسانهای، علاوه بر پوشش خبری، دارای عمق محتوایی و هویت فرهنگی باشد.
وی با اشاره به تجربههای موفق رسانه ملی در رویدادهای ملی ـ مذهبی گذشته گفت: همانگونه که در رخدادهای بزرگ کشور تجربههای ارزشمندی به دست آمده، در این مراسم نیز تلاش میکنیم با تلفیق توان کارشناسان، نویسندگان و فناوریهای نوین، تجربهای ممتاز در عرصه روایت رسانهای رقم بخورد.
به گفته مسئول کمیته متن، تمامی متون تولید شده با توجه به مأموریت شبکههای مختلف تنظیم خواهد شد تا هر شبکه ضمن حفظ هویت مستقل خود، در انتقال پیام واحد مراسم نیز نقشآفرینباشد.
۳۰ واحد سیار و اتاق فرمان یک پارچه تصاویر
خانم شیبانی، مسئول کمیته اتاق وضعیت و رصد تصاویر هم درباره وظایف این کمیته گفت: حدود ۳۰ واحد سیار، ۱۶ ارتباط اینترنتی، ۱۰ میکسر تصویر و یک ویدئووال برای مدیریت همزمان تصاویر مراسم در نظر گرفته شده است.
به گفته وی، نمایندگان تمامی شبکهها در اتاق وضعیت حضور خواهند داشت و میتوانند به صورت مستقیم تصاویر مورد نیازخود را انتخاب و دریافت کنند.
بیش از ۱۰۰ اثر موسیقایی برای بدرقه امام شهید آماده شده است
محسن صفایی، مسئول کمیته سرود و موسیقی، نیز با بیان گزارشی از اقدامات این کمیته گفت: طی هفتههای گذشته، تمامی آثار تولید شده توسط نهادها و مراکز فعال حوزه موسیقی کشور درباره این مراسم جمعآوری، دستهبندی و ارزیابی شده است.
به گفته وی، آثار موجود تنها محدود به تولیدات سازمان صداوسیمانیست و مراکزی همچون حوزه هنری، سازمان اوج، مرکز هنری ـ رسانهای نهضت، مرکز موسیقی و سرود سازمان صداوسیما و دفاتر موسیقی مراکز استانها نیز آثار متعددی تولید کردهاند.
صفایی افزود: تمامی این آثار بر اساس قالبهای مختلف هنریدستهبندی شدهاند؛ به گونهای که آثار باکلام، بیکلام، سرود، ترانه و سایر قالبها به صورت مجزا بررسی شده و علاوه بر آن، شاخصهای کیفی نیز برای انتخاب بهترین آثار در نظر گرفته شده است.
وی تصریح کرد: تاکنون حدود یک صد قطعه موسیقایی در اختیارکمیته قرار گرفته که بخشی از آنها منتشر شده و انتشار سایرآثار نیز از همین هفته آغاز شده است.
مسئول کمیته موسیقی ستاد بدرقه امام شهید ادامه داد: این آثار متعلق به جمعی از هنرمندان شناخته شده کشور است و در کنار آنها، صدها اثر نیز به صورت خودجوش توسط هنرمندان مردمی تولید و برای استفاده رسانه ملی ارسال شده است.
وی همچنین از راهاندازی درگاه ارتباط مستقیم با هنرمندان خبر داد و گفت: مرکز موسیقی و سرود سازمان صداوسیما در پیامرسان «بله» بستری با عنوان «بازوی موسیقی صداوسیما» ایجاد کرده است تا هنرمندان بتوانند آثار خود را در کوتاهترینزمان ارسال کنند. این آثار کمتر از ۲۴ ساعت بررسی شده و در صورت تأیید، در اختیار شبکههای مختلف قرار میگیرد.
صفایی تأکید کرد: موسیقی در چنین رخدادهایی تنها یک عنصر هنری نیست، بلکه بخشی از روایت عاطفی و احساسی مراسم است و میتواند در انتقال حال و هوای مردم و فضای معنوی این بدرقه تاریخی نقش تعیینکنندهای داشته باشد.
حسین زارعزاده، مسئول کمیته پخش مستند، اعلام کرد: تاکنون بیش از ۷۵ عنوان مستند از شبکههای مختلف، مراکز استانی و مجموعههای تولید مستند خارج از سازمان صداوسیما جمعآوریشده است.
وی گفت: این مستندها بر اساس کنداکتور در اختیار شبکهها قرار گرفته و همزمان با برگزاری مراسم نیز از تصاویر ثبت شده، آثار مستند جدیدی تولید خواهد شد.
مرتضی طاهری، مسئول کمیته پیگیری و کنترل پروژه، نیز از راهاندازی سامانه «پیگیر» خبر داد. سامانهای که تمامیدرخواستهای فنی، پشتیبانی، اجرایی و گزارشهای عملکرد کمیتهها در آن ثبت و توسط مدیران ارشد سازمان به صورت برخط رصد خواهد شد.
همافزایی رادیو و تلویزیون
دکتر پهلوانیان، مسئول کمیته صدا، با اشاره به برنامهریزیگسترده معاونت صدا گفت: علاوه بر پوشش لحظهبهلحظه مراسم، برنامههای متنوع، مستندهای رادیویی و ویژهبرنامههای تحلیلی درباره ابعاد شخصیتی، علمی، اخلاقی، سیاسی و اجتماعی رهبر شهید تولید شده است.
وی تصریح کرد: گزارشگران رادیو و تلویزیون در کنار یکدیگرمستقر خواهند شد و تصاویر تلویزیونی به صورت همزمان در اختیار استودیوهای رادیویی قرار میگیرد تا شبکههای رادیویی، به ویژه شبکه «حماسه» که به مناسبت این ایام راه اندازی شده است، بتوانند فضای حضور مردم را به بهترین شکل برایمخاطبان روایت کنند.
محمدجواد حسینعلی، مسئول کمیته تصاویر هوایی، از استقرار گسترده تجهیزات تصویربرداری هوایی خبر داد و گفت: برای مراسم تشییع در تهران ۱۰ دوربین هوایی، یک بالگرد تصویربرداری و ۶ پرنده بدون سرنشین به کار گرفته خواهد شد.
وی افزود: پوشش هوایی مراسم در قم، مشهد و حتی شهرهای مقدس عراق نیز انجام خواهد شد.
حجت الاسلام والمسلمین محمد طوسی مسئول کمیته قم نیز از طراحی سه مرحلهای پوشش رسانهای این مراسم خبر داد.
وی گفت: مرحله نخست به اطلاعرسانی و آمادهسازی افکار عمومی، مرحله دوم به تبیین ابعاد معنوی و تاریخی مراسم و مرحله سوم به پوشش زنده و لحظهبهلحظه مراسم اختصاص دارد.
به گفته وی، هشت استیج تلویزیونی و چهار استیج رادیویی در مسیرهای اصلی مستقر خواهند شد و تصاویر هوایی، مشارکت مردمی در تولید محتوا، حضور مهمانان خارجی، علما و مراجع تقلید و همچنین تولید مستندها و برنامههای پس از مراسم، بخش دیگری از این طرح رسانهای خواهد بود.
در این مرحله، تولیدات مردمی، تصاویر ثبتشده توسط نهادها و مجموعههای مختلف و همچنین تولیدات اختصاصی رسانه در کنار یکدیگر قرار خواهند گرفت تا تصویری ماندگار از این حماسه مردمی در حافظه رسانهای کشور ثبت شود.
محمدحسین کشکولی، مسئول کمیته عراق، از پوشش زنده مراسم در شهرهای کاظمین، نجف، بغداد و کربلا خبر داد.
وی گفت: این پوشش با همکاری اتحادیه رادیو و تلویزیونهایعراق، شبکههای عراقی و ستاد اربعین این کشور انجام خواهد شد و گزارشهای مردمی، مستندهای کوتاه و ارتباطهای زنده در دستور کار قرار دارد.
به گفته کشکولی برای پوشش زنده مراسم وداع و تشییع رهبر شهید در عراق، ستاد اربعین مرکزی این کشور نیز در برگزاریاین مراسم مشارکت و همکاری دارند و شبکههای عراقی با اختصاص نیروی انسانی و تجهیزات فنی، این رویداد را پوشش میدهند.
حسین زاده مسئول کمیته مشهد نیز با اشاره به هماهنگی گسترده میان دستگاههای اجرایی استان، از بسیج ظرفیتهای مردمی برای اسکان، پذیرایی و خدماترسانی خبر داد.
وی تصریح کرد: پویشهای مردمی «قرار هشتم» و «هممحله امام رضا (ع)» نیز با مشارکت مردم فعال شدهاند تا ظرفیتهای مردمی در خدمت برگزاری هرچه باشکوهتر مراسم قرار گیرد.
همچنین پیشبینی شده است ۱۵ واحد سیار تلویزیونی در کنار گروههای متعدد تولیدی، پوشش زنده این مراسم را برعهده داشته باشند.
آنچه در روزهای آینده در قاب رسانه ملی نقش خواهد بست، صرفاً بازتاب یک مراسم نیست؛ بلکه روایت حماسهای است که با حضور عاشقانه و پرشور مردم در بدرقه رهبرشان شکل خواهد گرفت. رسانه ملی با بسیج همه ظرفیتهای فنی، محتوایی، هنری و انسانی خود میکوشد تصویری ماندگار، دقیق و فاخر از اینرخداد تاریخی ثبت کند؛ تصویری که نه تنها برای مخاطبان امروز، بلکه برای آیندگان نیز سندی از پیوند عمیق ملت ایران با آرمانها، انقلاب و رهبر خویش خواهد بود.
دکتر نوری مسئول کمیته فضای مجازی از پویش ثبت بزرگترین خاطره جمعی امت در بدرقه امام شهید خبر داد.
نوری گفت: در کنار بسیج گسترده ظرفیتهای رسانهای برای پوشش آیین وداع، تشییع و تدفین امام شهید، ثبت روایتهایمردمی از این رخداد تاریخی نیز به عنوان یکی از مهمترینمأموریتهای رسانهای و فرهنگی در دستور کار قرار گرفته است. بر همین اساس، پویش ملی «روایت بدرقه» به ابتکار دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی شهید خامنهای (رضواناللهعلیه) و با همکاری رسانه ملی طراحی و آغاز شده است؛ پویشی که میکوشد مردم را از مخاطبان صرف رسانه، به راویان و ثبتکنندگان یکی از ماندگارترین مقاطع تاریخ معاصر ایران تبدیلکند.
وی گفت: در هفته پیشرو، جهان شاهد حماسهای کمنظیر از ملت ایران، امت مقاومت و همه آزادگان و حقطلبان جهان در بدرقه رهبر شهید انقلاب اسلامی خواهد بود؛ رخدادی که تنها یک مراسم تشییع نیست، بلکه تجلی وحدت، وفاداری، همبستگی و استمرار راهی است که با خون شهیدان انقلاب اسلامی تداوم یافته است. از همین رو، لحظههای وداع، تشییع و تدفین امام شهید، صرفاً خاطراتی گذرا نیستند، بلکه بخشی از «خاطره جمعی امت» و «حافظه ملی ایران» به شمار میآیند؛ لحظاتی که با مشارکت همزمان میلیونها انسان در حال شکلگیری است و بازنماییروشنی از هویت دینی و ملی ملت ایران، فرهنگ مقاومت و افق تمدن نوین اسلامی را برای تاریخ به یادگار خواهد گذاشت.
سه کلانروایت برای ثبت یک حماسه تاریخی
مسئول کمیته فضای مجازی گفت: برگزارکنندگان این پویش، با هدف بهرهگیری از ظرفیت همه مردم، اعم از حاضران در مراسم، ایرانیان ساکن شهرهای مختلف، هموطنان خارج از کشور و علاقهمندان در دیگر کشورهای جهان، سه کلانروایت اصلی را برای ساماندهی آثار مردمی طراحی کردهاند.
نخستین محور، «گذشته» است؛ روایتی از دوران زعامت امام شهید، خاطرات، دیدارها، تأثیرات اجتماعی و فرهنگی ایشان و روزهای پس از شهادت که میتواند بخش مهمی از حافظه شفاهیملت ایران را برای نسلهای آینده حفظ کند.
محور دوم، «حال» را روایت میکند؛ ثبت احساسات، فعالیتها، تصاویر، مشاهدات و لحظههای ناب مردم در روزهای وداع و بدرقه؛ لحظههایی که شکوه حضور ملت، همبستگی اجتماعی، عشق و ارادت مردم به رهبر شهید و جلوههای ناب این بدرقه تاریخی را به تصویر میکشد.
اما سومین محور، نگاهی به «آینده» دارد؛ آیندهای که در آن استمرار راه امام شهید، استحکام بنیانهای مقاومت، تجدید میثاق با آرمانهای ایشان، تجدید بیعت با رهبر معظم انقلاب اسلامی و تداوم این مسیر روشن، محور اصلی روایتهای مردمی خواهد بود؛ روایتی که نشان میدهد این حضور تاریخی، پایان یک راه نیست، بلکه آغاز فصل تازهای از استمرار گفتمان انقلاب و مقاومت است.
سامانه «روایتها»؛ بستری تعاملی برای مشارکت ملی
دکتر نوری مسئول کمیته فضای مجازی بیان کرد: معاونت فضایمجازی رسانه ملی، به عنوان نماینده سازمان صداوسیما در اجرای این طرح، سامانه تعاملی «روایتها» را به نشانی revayatha.ir راهاندازی کرده است تا همه علاقهمندان بتوانند روایتهای خود را در قالبهای مختلف ثبت و ارسال کنند.
برای تسهیل مشارکت عمومی، مقرر شده است رمزینه (QR Code) این سامانه در کنار قاب تلویزیون نمایش داده شود تا مخاطبان بتوانند به سادگی وارد سامانه شده و آثار خود را بارگذاری کنند.
این سامانه امکان دریافت آثار در قالب ویدئو، عکس، فایل صوتیو متن را فراهم کرده و علاوه بر آن، واحدهای مختلف رسانهایسازمان نیز میتوانند متناسب با نیازهای محتوایی خود، آثار مرتبط را به صورت تفکیکشده مشاهده کرده و در برنامهها، مستندها، گزارشها و سایر تولیدات رسانهای مورد استفاده قرار دهند.
از تولید محتوای مردمی تا ساخت حافظه تاریخی ملت ایران
به گفته مسئول کمیته فضای مجازی، بر اساس برنامهریزیانجامشده، آثار برگزیده پویش «روایت بدرقه» تنها در ایامبرگزاری مراسم مورد استفاده قرار نخواهد گرفت، بلکه به عنوان بخشی از دارایی بلندمدت تاریخی کشور، در تولیدات آینده رسانه ملی نیز به کار گرفته خواهد شد.
همچنین در فرآیند طراحیشده، تلاش شده است راویان این پویشتنها تولیدکننده محتوا نباشند، بلکه در بازنشر، معرفی و توزیع آثار برگزیده نیز مشارکت داشته باشند تا روایت این حماسه، به دست خود مردم در گسترهای وسیع منتشر شود.
برگزارکنندگان این پویش بر این باورند که هر تصویر، هر فیلم، هر روایت و هر خاطره مردمی، بخشی از پازل بزرگ تاریخ معاصر ایران را شکل میدهد؛ پازلی که در کنار یکدیگر، تصویری ماندگار از عشق، وفاداری، وحدت و حضور تاریخی ملت ایران در بدرقه امام شهید را برای نسلهای آینده ثبت خواهد کرد.
در همین راستا تأکید شده است که راه امام شهید با شهادت پایاننمییابد؛ چرا که اندیشه، مکتب و آرمانهای او در متن جامعه، در اراده ملت و در گفتمان مقاومت همچنان زنده و جاری است. از اینمنظر، پویش «روایت بدرقه» تنها یک فراخوان رسانهای نیست، بلکه تعهدی ملی برای ثبت شکوه حماسی و تاریخی مردمی است که با حضور خود، استمرار راه امام شهید و یاران شهیدش را در حافظه تاریخ ماندگار خواهند کرد.