باشگاه خبرنگاران جوان  - مریم جلیلی‌مقدم رئیس سازمان حفظ نباتات کشور صبح امروز در نشست تخصصی معاونان بهبود تولیدات گیاهی و مدیران زراعت کشور با اشاره به ظرفیت‌های بخش کشاورزی استان مرکزی گفت: همان‌طور که رهبر شهیدمان تأکید کرده بودند، برای کشوری بزرگ و پرجمعیت مانند ایران، امنیت غذایی از اولویت بسیار بالایی برخوردار است و همه بخش‌های وزارت جهاد کشاورزی به عنوان بخشی از پازل بزرگ امنیت غذایی کشور وظایف خود را در این زمینه انجام می‌دهند.

وی افزود: سازمان حفظ نباتات به عنوان یک نهاد حاکمیتی و بین‌المللی وظیفه جلوگیری از ورود، انتشار و استقرار عوامل خسارت‌زای گیاهی و همچنین سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی کلان در حوزه مبارزه با آفات را بر عهده دارد.

جلیلی مقدم تصریح کرد: تمامی فعالیت‌های این سازمان بر مبنای قانون حفظ نباتات و آیین‌نامه اجرایی آن مصوب سال ۱۳۴۶ و همچنین کنوانسیون بین‌المللی حفظ نباتات مصوب سال ۱۳۸۹ مجلس شورای اسلامی انجام می‌شود که در همان سال برای اجرا به وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفظ نباتات ابلاغ شد.

رئیس سازمان حفظ نباتات کشور با اشاره به جایگاه این کنوانسیون در سطح جهانی اظهار کرد: در حال حاضر حدود ۱۸۵ کشور عضو کنوانسیون بین‌المللی حفظ نباتات هستند. در تجارت بین‌المللی محصولات کشاورزی، سازمان جهانی تجارت تنها سه مرجع را برای اعمال ضوابط و استانداردها به رسمیت می‌شناسد که شامل سازمان‌های ملی حفظ نباتات ذیل کنوانسیون بین‌المللی حفظ نباتات، سازمان‌های دامپزشکی ذیل OIE و سازمان‌های غذا و دارو ذیل WHO است.

وی با اشاره به اقدامات انجام شده در حوزه مبارزه با عوامل خسارت‌زا افزود: در سال زراعی ۱۴۰۳_۱۴۰۴ مبارزه با آفت سن گندم به طور جداگانه بررسی شد، زیرا این آفت نیازمند توجه ویژه است. در این سال بیش از ۳.۷ میلیون هکتار مبارزه شیمیایی با سن گندم انجام شد، بیش از ۱.۷ میلیون هکتار مبارزه با آفات و بیماری‌ها و حدود ۶.۶ میلیون هکتار نیز مبارزه با علف‌های هرز صورت گرفت.

جلیلی‌مقدم بیان کرد: در سال زراعی ۱۴۰۴_۱۴۰۵ نیز حدود ۲ میلیون هکتار مبارزه با آفات، ۱.۵ میلیون هکتار مبارزه با بیماری‌ها و حدود 3.8 میلیون هکتار مبارزه با علف‌های هرز انجام شده است.

رئیس سازمان حفظ نباتات کشور با اشاره به اهمیت شبکه‌های مراقبت و پیش‌آگاهی اظهار کرد: یکی از برنامه‌های جدی سازمان حفظ نباتات توسعه شبکه‌های مراقبت، پیش‌آگاهی و ایستگاه‌های الگویی است. با توجه به تغییرات اقلیمی که اثرات آن به‌وضوح مشاهده می‌شود، الگوی حضور، شیوع و پراکنش آفات و بیماری‌ها نیز تحت تأثیر قرار گرفته است. به همین دلیل بازنگری در دستورالعمل‌های ردیابی و مبارزه با آفات و همچنین راه‌اندازی ایستگاه‌های پیش‌آگاهی و شبکه‌های مراقبت با جدیت در حال پیگیری است.

وی درباره مبارزه با سن گندم افزود: با توجه به اهمیت این موضوع، در دستورالعمل‌های مبارزه با سن گندم تغییراتی اعمال شد و تمرکز بیشتری بر مبارزه با سن مادر قرار گرفت. همچنین نرم مبارزه در سن مادر و سن پوره کاهش داده شد تا کنترل مؤثرتری بر این آفت و حفاظت بیشتری از تولید گندم کشور انجام شود.

مبارزه هدفمند با سن گندم در ۲ میلیون هکتار از اراضی کشور

جلیلی‌مقدم ادامه داد: خوشبختانه در سال ۱۴۰۴ از حدود ۱۲ میلیون تن گندم خریداری‌شده، تنها حدود ۱۰۲ هزار تن دچار سن‌زدگی شده بود که کمتر از یک درصد کل خرید را شامل می‌شود. در برنامه‌های مبارزه امسال نیز تاکنون بیش از ۲ میلیون هکتار مبارزه با سن مادر انجام شده و حدود ۶۵۰ هزار هکتار نیز مبارزه با پوره سن گندم صورت گرفته است.

رئیس سازمان حفظ نباتات کشور بیان کرد: یکی از موضوعاتی که سال گذشته با آن مواجه شدیم هشدارهای مربوط به احتمال حمله ملخ صحرایی بود. بر اساس اعلام سازمان‌های بین‌المللی، در فروردین و اردیبهشت‌ماه احتمال وقوع این حمله ابتدا حدود ۵۰ درصد و سپس تا ۷۰ درصد برآورد شد که ما از همان ابتدا این موضوع را جدی گرفتیم.

وی افزود: بر همین اساس با همکاران در سراسر کشور برنامه‌ریزی‌هایی انجام شد تا تمامی نیازهای مربوط به سموم، سمپاش‌ها، تجهیزات و لجستیک مورد نیاز برای مقابله با حمله احتمالی ملخ صحرایی تأمین شود. همچنین سمومی تهیه شد که در صورت عدم وقوع حمله ملخ، قابلیت استفاده برای سایر آفات مانند آفات پاییزه را نیز داشته باشند.

جلیلی‌مقدم ادامه داد: خوشبختانه سال گذشته حمله ملخ صحرایی در کشور رخ نداد، اما همچنان ردیابی‌ها ادامه دارد. با توجه به افزایش دما و پیش‌بینی‌های هواشناسی، احتمال بروز این پدیده همچنان دور از انتظار نیست، اما با مانورها و همایش‌هایی که در سراسر کشور برگزار شد، آمادگی لازم در میان همکاران ما ایجاد شده است.

رئیس سازمان حفظ نباتات کشور با اشاره به رویکردهای سازمان حفظ نباتات اظهار کرد: یکی از رویکردهای مهم این سازمان توسعه استفاده از روش‌های غیرشیمیایی و کنترل بیولوژیک در مبارزه با آفات است. البته بخشی از توسعه این حوزه وابسته به اعتبارات دولتی و یارانه‌هاست که ما با جدیت پیگیر تأمین آن هستیم.

وی بیان کرد: در سازمان حفظ نباتات ظرفیتی با عنوان هیئت نظارت بر ثبت آفت‌کش‌ها وجود دارد که به استناد ماده ۳۳ آیین‌نامه اجرایی قانون حفظ نباتات فعالیت می‌کند. این هیئت یک ساختار فرابخشی است و نمایندگانی از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، سازمان حفاظت محیط زیست، سازمان دامپزشکی، سازمان غذا و دارو، پزشکی قانونی، مؤسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی و دو نفر با حکم مقام عالی وزارت در آن حضور دارند.

خط قرمز ما در ثبت یا تمدید آفت‌کش‌ها، سلامت انسان و حفظ محیط زیست است

جلیلی‌مقدم تصریح کرد: تمامی آفت‌کش‌هایی که در کشور ثبت یا تمدید می‌شوند باید تأیید تک‌تک اعضای این هیئت را دریافت کنند و هر یک از اعضا بر اساس وظایف و مسئولیت‌های سازمان متبوع خود این سموم را بررسی می‌کنند، با توجه به طولانی بودن روند ثبت آفت‌کش‌ها و صف تقاضاها، برای توسعه کنترل بیولوژیک و استفاده از آفت‌کش‌های کم‌خطر تصمیم گرفتیم درخواست‌های مربوط به ثبت آفت‌کش‌های کم‌خطر، پایه گیاهی و بیولوژیک خارج از نوبت در هیئت نظارت بررسی شود تا سریع‌تر وارد چرخه مصرف کشور شوند.

رئیس سازمان حفظ نباتات کشور عنوان کرد: خط قرمز ما در ثبت یا تمدید آفت‌کش‌ها، سلامت انسان و حفظ محیط زیست است و تمامی تصمیم‌گیری‌ها در این حوزه بر همین اساس انجام می‌شود. با استفاده از ظرفیت هیئت نظارت بر ثبت آفت‌کش‌ها، در سال ۱۴۰۳ تعداد ۲۲ قلم سم پرخطر از سبد آفت‌کش‌های کشور حذف شد و در سال ۱۴۰۴ نیز 21 قلم سم پرخطر دیگر حذف شد. در مقابل، ۲۴ قلم آفت‌کش کم‌خطر و بیولوژیک به تنوع سموم کشور افزوده شد.

وی افزود: این اقدام، تصمیمی بسیار دشوار بود؛ زیرا برخی از این سموم سال‌ها در کشور مورد استفاده قرار گرفته و حذف یا جایگزینی آن‌ها با چالش‌هایی همراه است. با این حال به دلیل تأکید بر حفظ سلامت انسان و محیط زیست، این مسیر را با جدیت دنبال می‌کنیم.

رئیس سازمان حفظ نباتات کشور بیان کرد: یکی از برنامه‌های مهم سازمان حفظ نباتات، بررسی و تلاش در جهت ارتقای کیفیت آفت‌کش‌هاست. در همین راستا سال گذشته تفاهم‌نامه‌ای میان وزارت جهاد کشاورزی و سازمان ملی استاندارد با امضای وزیر جهاد کشاورزی منعقد شد که بخش مهمی از آن به همکاری مشترک برای ارزیابی کیفیت آفت‌کش‌ها اختصاص دارد.

وی افزود: بر اساس این تفاهم‌نامه، برنامه‌های کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدتی با سازمان ملی استاندارد تعریف شده و در گام نخست، کیفیت ۳۰ قلم سم پرخطر مورد بررسی قرار گرفت تا فرآیند دریافت نشان استاندارد برای آن‌ها انجام شود. بسیاری از شرکت‌ها نیز وارد فرآیند اخذ استاندارد و ارزیابی‌های دوره‌ای شده‌اند.

جلیلی‌مقدم با تأکید بر ضرورت استفاده از فناوری‌های نوین بیان کرد: بهره‌گیری از تکنولوژی‌های جدید و هوش مصنوعی در برنامه‌های کنترلی از ضرورت‌های امروز بخش کشاورزی است. در بازدیدی که از بندر تیانجین چین داشتم، مشاهده شد فرآیندهایی که در برخی کشورها ۲ تا ۳۳۰ روز زمان می‌برد، با استفاده از هوش مصنوعی در کمتر از یک ساعت انجام می‌شود. سازمان حفظ نباتات نیز از سال گذشته سامانه هوشمند پیش‌آگاهی آفات را راه‌اندازی کرده و توسعه این سامانه با جدیت در دستور کار قرار دارد.

تشدید نظارت بر سموم قاچاق و غیراستاندارد در کشور  

رئیس سازمان حفظ نباتات کشور با اشاره به مقابله با تولید، توزیع و فروش سموم قاچاق، تاریخ‌گذشته و ممنوعه اظهار کرد: در این زمینه از ظرفیت اتاق اصناف کشاورزی و سازمان نظام مهندسی کشاورزی استفاده شده و تفاهم‌نامه‌هایی نیز با این مجموعه‌ها به امضا رسیده است. از سال گذشته مانورهای فصلی مقابله با سموم غیرمجاز با مشارکت دستگاه‌های مختلف از جمله پلیس اماکن، پلیس امنیت اقتصادی، سازمان تعزیرات حکومتی و دستگاه‌های نظارتی برگزار می‌شود. این مانورها در خرداد، شهریور، آذر و بهمن‌ماه سال گذشته برگزار شد و امسال نیز مانور فصل بهار در روزهای ۱۹ و ۲۰ خرداد اجرا شد.

وی درباره اقدامات حوزه قرنطینه گیاهی نیز افزود: اعمال ضوابط قرنطینه‌ای بر محموله‌های صادراتی، وارداتی و ترانزیتی از دیگر وظایف این سازمان است که سال گذشته بیش از 54.5 میلیون تن محصولات صادراتی و بیش از 30 میلیون تن محموله وارداتی تحت نظارت و اعمال ضوابط قرار گرفتند.

جلیلی‌مقدم با اشاره به احیای شورای حفظ نباتات پس از چند سال وقفه عنوان کرد: به دلیل ضرورت تصویب فهرست آفات و بیماری‌های همگانی قرنطینه‌ای در هیئت دولت، لازم بود این موضوع ابتدا در شورای حفظ نباتات بررسی شود. خوشبختانه پس از هفت سال وقفه، سال گذشته با حمایت وزیر جهاد کشاورزی این شورا تشکیل شد و فهرست مربوطه نیز به تصویب رسید.

وی افزود: سازمان حفظ نباتات به دلیل ماهیت فعالیت خود همواره باید در آماده‌باش کامل باشد، زیرا کوچک‌ترین وقفه در اقدامات این سازمان می‌تواند خسارت‌های جبران‌ناپذیری به امنیت غذایی و تولیدات زراعی و باغی کشور وارد کند. آفات و بیماری‌های گیاهی دارای زمان طلایی مبارزه هستند و اگر این زمان از دست برود، حتی با مصرف چند برابری سموم نیز امکان کنترل مناسب وجود نخواهد داشت.

رئیس سازمان حفظ نباتات کشور با اشاره به نمونه آفت کرم برگ‌خوار پاییزه اظهار کرد: اگر مبارزه با این آفت در زمان مناسب انجام شود، با یک سمپاشی معمول و دُز استاندارد قابل کنترل است، اما در صورت تأخیر، خسارت جدی به محصول وارد می‌کند و حتی می‌تواند جمعیت آفت را برای سال بعد نیز افزایش دهد. تجربه نشان داده در استان‌هایی که میان مدیران حفظ نباتات و مدیران زراعت هماهنگی و ارتباط کاری مناسبی وجود دارد، عملکرد موفق‌تری در کنترل آفات و بیماری‌ها ثبت شده است؛ بنابراین تقویت این همکاری در استان‌ها یک ضرورت جدی محسوب می‌شود.

وی عنوان کرد: معاونان بهبود تولیدات گیاهی استان‌ها نقش بسیار مهمی در ایجاد ارتباط و هماهنگی میان بخش‌های زراعت و حفظ نباتات دارند و تقویت این ارتباط می‌تواند نتایج مؤثر و ارزشمندی در مدیریت آفات و بیماری‌های گیاهی به همراه داشته باشد. همزمان با ایام جنگ رمضان نیز زمان اوج مبارزه با برخی آفات مهم از جمله سن گندم، زنگ زرد گندم و ملخ‌های بومی بود. به طور معمول، اوج عملیات مبارزه با این آفات در اواخر اسفند، فروردین و اردیبهشت‌ماه انجام می‌شود.

جلیلی‌مقدم ادامه داد: در همان روزهای ابتدایی این شرایط، هفت جلسه اضطراری با مدیران حفظ نباتات استان‌ها برگزار شد. نخستین جلسه نیز بلافاصله پس از آغاز شرایط ویژه در اسفندماه تشکیل شد و در آن توصیه‌ها و دستورالعمل‌های لازم برای مدیریت آفات و حفظ محصولات کشاورزی به استان‌ها ابلاغ شد. این جلسات با هدف هماهنگی بیشتر، مدیریت به‌موقع آفات و جلوگیری از خسارت به محصولات کشاورزی برگزار شد و عملیات مبارزه با آفات نیز طبق برنامه در سطح کشور ادامه یافت.

رئیس حفظ نباتات کشور بیان کرد: بر اساس گزارش گمرک جمهوری اسلامی ایران از عملکرد دستگاه‌های همکار در حوزه صادرات، واردات و ترخیص کالاهای اساسی در ایام جنگ رمضان، سازمان حفظ نباتات کشور موفق شد رتبه نخست عملکرد را در میان دستگاه‌های مرتبط کسب کند، این موفقیت را حاصل تلاش همکاران سازمان حفظ نباتات در ستاد و استان‌ها است، بدون تردید همکاری مناسب معاونان بهبود تولیدات گیاهی و مجموعه‌های استانی نقش مهمی در تحقق این نتیجه داشته است.