کارون در جدال با آلودگی؛ امید به احیای بزرگترین رودخانه ایران
رودخانه کارون طی دهههای اخیر با مجموعهای از چالشهای زیستمحیطی روبهرو شده که سلامت اکوسیستم و کیفیت زندگی میلیونها نفر از ساکنان خوزستان را تهدید میکند.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - رودخانه کارون به عنوان بزرگترین و پرآبترین رودخانه ایران، نقشی اساسی در حیات اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی استان خوزستان دارد. این رودخانه که از رشتهکوههای زاگرس سرچشمه میگیرد و پس از عبور از شهرهایی مانند اهواز، شوشتر و خرمشهر به اروندرود میپیوندد، قرنها منبع تأمین آب شرب، کشاورزی، صنعت، حملونقل و زیستگاه گونههای متنوع گیاهی و جانوری بوده است. با این حال، طی دهههای اخیر کارون با مجموعهای از چالشهای زیستمحیطی روبهرو شده که سلامت اکوسیستم و کیفیت زندگی میلیونها نفر از ساکنان خوزستان را تهدید میکند.
یکی از مهمترین عوامل تخریب کارون، ورود فاضلاب شهری تصفیهنشده به رودخانه است. در بسیاری از شهرهای حاشیه کارون، شبکه جمعآوری و تصفیه فاضلاب کامل نیست و بخش قابل توجهی از پسابهای خانگی مستقیماً وارد رودخانه میشود. این موضوع باعث افزایش آلودگی میکروبی، کاهش کیفیت آب، انتشار بوی نامطبوع و تهدید سلامت شهروندان شده است. گزارشهای رسمی نیز از وجود صدها نقطه تخلیه فاضلاب به منابع آبی خوزستان خبر دادهاند.
فعالیت صنایع نفت، پتروشیمی، پالایشگاهها، کارخانههای نیشکر، کاغذسازی و دیگر صنایع مستقر در خوزستان، در صورت نبود تصفیه مناسب، موجب ورود فلزات سنگین، مواد شیمیایی و آلایندههای خطرناک به کارون میشود. این آلودگیها علاوه بر کاهش کیفیت آب، سلامت آبزیان و انسان را نیز تهدید میکنند. در سالهای گذشته نیز برخی صنایع به عنوان منابع اصلی آلاینده کارون معرفی شدهاند.
بخش وسیعی از اراضی کشاورزی خوزستان از آب کارون استفاده میکنند. مصرف بیرویه کودهای شیمیایی و سموم کشاورزی باعث ورود نیترات، فسفات و سایر مواد آلاینده به رودخانه میشود. همچنین زهآبهای کشاورزی، بهویژه در مناطق کشت نیشکر، موجب افزایش شوری آب و کاهش کیفیت آن شدهاند.
خلفیان دادستان خوزستان با تشریح آخرین اقدامات انجامشده در حوزه آب و فاضلاب اهواز اظهار کرد: بر اساس تفاهمنامهای که بهزودی میان شرکت آب و فاضلاب خوزستان و مجموعه فولاد استان منعقد خواهد شد، زمینه راهاندازی و فعالسازی کامل تصفیهخانه شرق اهواز فراهم میشود.
وی افزود: با اجرای این تفاهمنامه، ۱۴ ورودی فاضلاب به رودخانه کارون مسدود خواهد شد؛ اقدامی که از مهمترین طرحهای زیستمحیطی سالهای اخیر در استان به شمار میرود و نقش مؤثری در کاهش آلودگی رودخانه، ارتقای کیفیت آب و حفاظت از محیطزیست خواهد داشت.
دادستان خوزستان با تأکید بر اینکه احیای رودخانه کارون نیازمند همکاری همه دستگاههای اجرایی و صنایع بزرگ است، تصریح کرد: دستگاه قضایی با جدیت اجرای این طرح را دنبال میکند تا با بهرهبرداری از تصفیهخانه شرق اهواز، بخش قابل توجهی از فاضلابی که سالها وارد کارون میشد، پیش از تخلیه تصفیه شده و از ورود مستقیم آن به رودخانه جلوگیری شود.
خلفیان این اقدام را گامی مهم در مسیر صیانت از منابع آبی، ارتقای سلامت عمومی و بهبود شرایط زیستمحیطی اهواز دانست و ابراز امیدواری کرد با اجرای کامل این طرح، شاهد کاهش محسوس آلودگی رودخانه کارون و بهبود وضعیت زیستمحیطی این شریان حیاتی خوزستان باشیم.
کاهش آورد آب رودخانه کارون
در سالهای اخیر، ساخت سدهای متعدد، انتقال آب به سایر حوضهها، کاهش بارندگی و تغییرات اقلیمی موجب کاهش شدید جریان طبیعی کارون شده است. کاهش حجم آب سبب افزایش غلظت آلایندهها، کاهش توان خودپالایی رودخانه و آسیب به اکوسیستمهای وابسته شده است. کارشناسان هشدار دادهاند که ادامه این روند میتواند بخشهایی از کارون را با خطر خشکی مواجه کند.
نفوذ آب شور از پاییندست، کاهش دبی رودخانه، ورود زهآبهای کشاورزی و برخی فعالیتهای صنعتی موجب افزایش شوری آب کارون شده است. این مسئله کیفیت آب شرب، کشاورزی و زیست آبزیان را به شدت تحت تأثیر قرار داده و خسارات اقتصادی قابل توجهی برای کشاورزان به همراه داشته است.
آلودگی آب، کاهش جریان رودخانه و تغییرات زیستگاهی موجب کاهش جمعیت بسیاری از گونههای ماهیان بومی و سایر موجودات آبزی شده است. همچنین تخریب پوشش گیاهی حاشیه رودخانه و نابودی زیستگاه پرندگان و آبزیان از دیگر پیامدهای بحران زیستمحیطی کارون است.
رودخانه کارون شریان حیاتی استان خوزستان و یکی از مهمترین منابع آبی ایران است. تداوم آلودگی، کاهش جریان آب، افزایش شوری و تخریب اکوسیستم، آینده این رودخانه ارزشمند را با تهدید جدی مواجه کرده است. حفاظت از کارون تنها یک مسئله زیستمحیطی نیست، بلکه ضرورتی برای حفظ امنیت آبی، سلامت عمومی، توسعه اقتصادی و پایداری اجتماعی جنوب غرب ایران به شمار میرود. تحقق این هدف نیازمند مدیریت علمی منابع آب، اجرای دقیق قوانین زیستمحیطی، سرمایهگذاری در زیرساختهای تصفیه فاضلاب و همکاری همه دستگاههای اجرایی و مشارکت مردم است.
