باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه کباری - اصناف به عنوان یکی از بزرگترین شبکه‌های اقتصادی و خدماتی کشور، همواره در بزنگاه‌های مختلف در کنار مردم حضور داشته‌اند؛ از تامین کالاهای اساسی و مدیریت بازار در شرایط عادی تا نقش‌آفرینی در بحران‌هایی مانند جنگ و تحریم.

در شرایطی که اقتصاد کشور با چالش‌های مختلفی از جمله محدودیت‌های بین‌المللی، مشکلات تامین مواد اولیه و فشارهای ناشی از تحولات اخیر مواجه است، نقش بخش خصوصی و به‌ویژه اصناف در حفظ جریان تامین و توزیع کالا بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.

یکم تیر - روز ملی اصناف - بهانه‌ای شد تا با «حمیدرضا رستگار» رئیس اتاق اصناف تهران به گفتگو بنشینیم. او در این گفتگو با اشاره به عملکرد اصناف در جنگ اخیر تاکید کرد که شبکه صنفی کشور اجازه نداد مردم در تامین نیازهای روزمره خود با کمبود مواجه شوند.

رستگار همچنین با تاکید بر ضرورت حضور واقعی مردم در اقتصاد، معتقد است که اقتصاد مردمی و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی می‌تواند مسیر عبور کشور از مشکلات، کاهش رانت و ایجاد شفافیت اقتصادی را هموار کند.

آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گفتگوی ما با رئیس اتاق اصناف تهران درباره موضوعاتی همچون نقش اصناف در شرایط بحرانی، وضعیت تامین کالاهای اساسی، تاثیر جنگ و تحریم بر بازار، مشکلات حوزه مواد اولیه، قیمت نان، مدیریت مصرف انرژی و برنامه‌های اصناف برای حضور در مناسبت‌های ملی و مذهبی است.

باشگاه خبرنگاران جوان: به عنوان اولین سوال بفرمائید که فلسفه نامگذاری روز ملی اصناف چیست؟

دلیل نامگذاری این روز این است که اصناف یک قشر بزرگ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در کشور هستند. اگر کمی به گذشته برگردیم، اصناف در بسیاری از تحولات مهم کشور نقش داشته‌اند؛ از دوران قبل از مشروطه، بعد از مشروطه، دوران انقلاب و پس از انقلاب.

اصناف همچنین شهدای زیادی تقدیم کشور کرده‌اند و در دوران دفاع مقدس نیز یکی از تامین‌کنندگان اصلی پشتیبانی و تدارکات جنگ بودند. این روز فرصتی است برای یادبود و تجلیل از بزرگان و شهدای اصناف که در مسیر خدمت به کشور تلاش کرده‌اند.

در خصوص اقدامات انجام‌شده شده توسط اصناف برای جلوگیری از ایجاد کمبود کالا در بازار در جنگ تحمیلی سوم و جنگ ۱۲ روزه بفرمایید

اصناف به هر حال به عنوان سربازان پرتلاش و توانمند جبهه اقتصادی کشور، حقیقتاً در تمام ادوار و در همه موضوعاتی که به عنوان یک رفتار صنفی یا خدمات‌رسانی اجتماعی مطرح بوده، نقش بی‌بدیل و بزرگی داشته‌اند. مهم‌ترین موضوع این است که اصناف با توجه به نیاز مردم، وظیفه دارند این نیازها را برطرف کنند. شبکه خدمت‌رسانی گسترده‌ای دارند و همیشه در کنار مردم بوده‌اند.

ما به خوبی دیدیم که در جنگ ۱۲ روزه و همچنین در جنگ رمضان که در پایان سال و همزمان با عید نوروز بود، اصناف چه نقش مهمی ایفا کردند. در جنگ ۱۲ روزه، تهران به عنوان نوک پیکان این اتفاقات بود. تعداد حملاتی که به تهران انجام شد، نشان می‌دهد که این شهر بیشترین فشار را تحمل کرد.

در چنین شرایطی، همکاران ما در بخش‌هایی که تامین نیازهای روزمره مردم را بر عهده داشتند، از ابتدای جنگ مردانه و جانانه پای کار بودند. خدماتی که اصناف ارائه کردند باعث شد مردم هیچ‌گاه احساس کمبود نکنند. حضور کسبه در محل‌های کسب‌وکارشان نشان داد که آماده‌اند حتی جان خودشان را برای خدمت به مردم فدا کنند.

با توجه به اینکه تهران مرکز اصلی مراودات اقتصادی کشور است و دفاتر بسیاری از شرکت‌های بزرگ در این شهر قرار دارد، این آرامش اهمیت زیادی داشت. اصناف تمام‌قد پای کار بودند و اجازه ندادند کمبودی در حوزه توزیع کالا ایجاد شود. این موضوع از طریق رسانه‌ها و مسئولان مختلف نیز بازتاب پیدا کرد.

ان‌شاءالله که هیچ‌وقت دوباره شرایط جنگی پیش نیاید، اما تجربه جنگ ۱۲ روزه باعث شد که در جنگ رمضان موفق‌تر عمل کنیم. ما توانستیم مسئولیتی را که برعهده اصناف و شبکه توزیع بود، به خوبی انجام دهیم و شرایط را مدیریت کنیم.

ماه‌های اخیر شاهد برگزاری جلسات متعددی با رئیس‌جمهور و مسئولان درباره نقش بخش خصوصی در اقتصاد و تامین کالا بوده‌ایم. در این جلسات چه موضوعاتی مطرح شد؟

به نظر من برای اولین بار، در این دولت جلسات متعددی با رئیس‌جمهور برگزار شد تا نقش بخش خصوصی در اقتصاد کشور، در حوزه تامین و توزیع کالا بیشتر مورد توجه قرار گیرد. متأسفانه استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و اصناف همیشه در حد شعار مطرح بوده است، اما زمانی که به مرحله اجرا می‌رسید، در بدنه اجرایی دولت‌ها و تصمیم‌گیری‌ها، نقش واقعی اصناف و جایگاهی که قانون برای آنها تعیین کرده بود، دیده نمی‌شد.

دولت‌های مختلف این شعار را داده‌اند، اما کمتر به مرحله عمل رسیده است. در دولت آقای پزشکیان، اتفاقاتی که کشور با آن مواجه شد، از جمله جنگ‌هایی که تحمیل شد، باعث شد نقش اصناف و بخش خصوصی بیشتر دیده شود. قدرتی که توانست در برابر تعرض و فشارهای خارجی ایستادگی کند، قدرت مردم بود. مردم در میدان حضور داشتند، از کشور حمایت کردند و نقش آنها در کنار بخش نظامی، بی‌بدیل بود.

اعتقاد ما این است که اگر کشور بخواهد پیشرفت کند و از مشکلات عبور کند، تنها راه آن استفاده از ظرفیت مردم و اقتصاد مردم‌پایه است.

تنها راه نجات کشور، اقتصاد مردم‌پایه است

با توجه به تاکید شما بر اقتصاد مردم‌محور، نقش اصناف در این مسیر چیست؟

ما معتقدیم حضور واقعی مردم در جبهه اقتصادی می‌تواند بسیاری از مشکلات را حل کند. اصناف ابزار، تجربه، تخصص و اهلیت کار اقتصادی دارند. اصناف ذاتاً مجموعه‌های غیرانتفاعی هستند. ما در اتاق اصناف و اتحادیه‌های صنفی به دنبال منفعت شخصی نیستیم، بلکه بر اساس قانون و انتخاب مردم، مسئولیت اجتماعی و اقتصادی را بر عهده گرفته‌ایم.

اتاق اصناف مدیریت موضوعات اقتصادی، نظارت، برنامه‌ریزی و پیگیری امور را انجام می‌دهد. سرمایه اصلی ما، سرمایه اجتماعی است که در قالب اتحادیه‌های صنفی و اصناف شکل گرفته است. ما در دورترین نقاط کشور نیز نمایندگان اقتصادی داریم.

این شبکه بزرگ اقتصادی که بر اساس قانون و انتخاب مردم شکل گرفته، یک سرمایه اجتماعی مهم برای کشور است. اگر می‌خواهیم اقتصاد کشور از رانت و رانت‌خواری فاصله بگیرد، باید اقتصاد مردمی شود و همه تصمیمات اقتصادی در یک فضای شفاف و در یک اتاق شیشه‌ای گرفته شود.

هیچ مانعی نمی‌تواند جلوی حضور مردم را بگیرد. امروز اگر قرار است تحریم‌ها مدیریت شود، این کار فقط با حضور کسانی امکان‌پذیر است که کار اقتصادی کرده‌اند، تجربه دارند و سرمایه و اعتبار خود را در این مسیر به کار گرفته‌اند. باید فضای اقتصادی شفاف باشد و شرایط رقابت سالم برای همه فراهم شود.

آقای رئیس‌جمهور نیز بارها تاکید کرده‌اند که باید فضا برای فعالیت اقتصادی مردم باز شود، زمینه مشارکت مردم فراهم شود و بخش خصوصی به معنای واقعی وارد میدان شود؛ البته نه اینکه مسئولیت‌ها به بخش خصوصی واگذار شود و بعد رها شود.

کمبود برخی کالاها در بازار «عمدی» است

با توجه به شرایط اخیر، محاصره دریایی، تحریم‌ها و مشکلاتی که ایجاد شد، وضعیت کالاهای اساسی کشور چگونه است؟ آیا کمبود کالا داریم؟

کمبود کالا به معنای واقعی در کشور نداریم.بسیاری از نیازهایی که در داخل کشور وجود دارد، توسط تولیدکنندگان داخلی تامین می‌شود و ظرفیت تولید کشور پاسخگوی بخش زیادی از نیازهاست. اما باید توجه داشت که ما همچنان با تحریم مواجه هستیم و اتفاقاتی مانند جنگ و فشارهای خارجی دقیقاً بخش‌هایی را هدف قرار می‌دهد که ممکن است صنایع ما را تحت تاثیر قرار دهد. به‌خصوص صنایع پتروشیمی و بخش‌هایی که مواد اولیه کارگاه‌ها و بنگاه‌های کوچک ما را تامین می‌کنند، ممکن است از این شرایط تاثیر بگیرند.

بسیاری از واحدهای کوچک برای ادامه تولید نیاز به مواد اولیه دارند. بخشی از این مواد اولیه در داخل تولید می‌شود و بخشی نیز به دلایل مختلف از جمله تنظیم بازار، رقابت و مدیریت قیمت، نیازمند واردات است. برنامه‌ریزی برای تامین این نیازها انجام شده و بعد از جنگ نیز برای کالاهایی که به دلیل شرایط تحریم و مشکلات ایجادشده امکان واردات آنها با مشکل مواجه شده بود، مسیرهای جدیدی پیدا شد.

مشخصاً چه کالاهایی ممکن است نیازمند واردات باشند؟

به عنوان مثال روغن، کالایی است که امکان تولید صددرصد داخلی آن وجود ندارد و چه در شرایط جنگی و چه در شرایط عادی، بخشی از نیاز کشور باید از طریق واردات تامین شود. در برخی کالاها نیز اگر امکان تولید داخلی وجود دارد، باید متناسب با شرایط کشور برنامه‌ریزی شود.

دولت نیز باید در این مسیر همراهی لازم را داشته باشد و بخش خصوصی هم در کنار دولت برای تامین نیاز مردم تلاش کند. طبیعی است که جنگ باعث کاهش بخشی از مراودات عادی اقتصادی می‌شود، اما با برنامه‌ریزی می‌توان شرایط را مدیریت کرد. هدف ما این است که با رشد اقتصادی، قدرت خرید مردم نیز افزایش پیدا کند.

تولید روغن کفاف مصرف داخلی را نمی‌دهد

درباره افزایش قیمت برخی کالاها مانند مواد شوینده که گفته می‌شود به دلیل افزایش قیمت مواد اولیه پتروشیمی بوده، توضیح دهید. آیا مشکلات پتروشیمی تاثیر مستقیمی داشته است؟

فعالیت اقتصادی در شرایط خاص، در تمام دنیا متاثر از شرایط محیطی است. متناسب با فصل‌ها و شرایط مختلف، بعضی تولیدات امکان تولید یا تامین متفاوتی دارند.ما نمی‌توانیم برای همه شرایط یک نسخه واحد داشته باشیم. اینکه جنگ تاثیر داشته یا نه، طبیعی است که تاثیر داشته باشد. وقتی یک اتفاق بزرگ مانند جنگ رخ می‌دهد، نمی‌توان گفت هیچ اثری بر اقتصاد ندارد. اما تمام تلاش ما این است که مردم کمترین مشکل را در تامین کالاهای مورد نیاز خود داشته باشند.

برنامه ما بعد از تامین کالا، کنترل قیمت و نظارت بر بازار است. در چنین شرایطی ممکن است افراد سودجو نیز وجود داشته باشند که بخواهند از شرایط سوءاستفاده کنند. حتی ممکن است برخی افراد با هدف ایجاد مشکل اقتصادی، اقداماتی انجام دهند. به همین دلیل باید کسانی که صاحب‌نظر واقعی در حوزه اقتصاد هستند، برای رفع مشکلات و مدیریت شرایط وارد عمل شوند تا مردم کمتر دچار آسیب شوند.

درباره برنامه‌های جدید دولت برای مدیریت بازار و نقش تهران در این زمینه توضیح دهید

در همین سال جاری و در ماه‌های اخیر، اراده‌ای که از سوی دولت وجود داشته این است که برنامه‌ریزی دقیق انجام شود، تا بازار مدیریت شود و مسئولیت‌ها مشخص باشد. تهران به عنوان اولین استان کشور، قرار است در اجرای امور اقتصادی داخلی نقش مهمی داشته باشد.

درباره موضوع قیمت نان و برنامه‌های احتمالی برای تغییر قیمت‌ها توضیح می‌دهید؟

موضوع نان حساسیت بسیار زیادی دارد و نیازمند کنترل و برنامه‌ریزی دقیق است. دولت رقم قابل توجهی را به عنوان یارانه نان پرداخت می‌کند، اما با وجود این حمایت، امروز نه نانوا رضایت کامل دارد و نه مردم و نه دولت.

پیشنهاد ما این است که قیمت تمام‌شده نان به‌درستی محاسبه شود و دولت یارانه خود را در انتهای زنجیره و به شکل هدفمند پرداخت کند. یارانه نان باید به شکلی باشد که هم حمایت از مردم ادامه پیدا کند و هم مشکلات موجود در زنجیره تولید و عرضه کاهش یابد.

یکی از مشکلات مهم، چندنرخی بودن نان است. این موضوع باعث ایجاد مشکلاتی در بازار شده است. پیشنهاد ما این است که قیمت نان یکسان شود و نظارت‌ها نیز تقویت شود. وقتی قیمت واقعی شود، باید متناسب با افزایش هزینه‌های تولید، اصلاحات لازم انجام شود، اما همزمان باید جلوی اسراف، هدررفت و قاچاق گرفته شود.

میزان هدررفت نان و قاچاق آرد و نان خشک در کشور بسیار زیاد است که باید برای جلوگیری از آن برنامه‌ریزی کرد. اتحادیه‌های صنفی نیز باید نظارت یکسان و دقیقی بر واحدهای صنفی داشته باشند.

قیمت ضایعات نان که برای دام استفاده می‌شود، بیشتر از نان تازه است

در سال‌های اخیر شاهد افزایش تعداد نانوایی‌های آزادپز بوده‌ایم. آیا این موضوع را تایید می‌کنید؟

اخیرا گزارش‌هایی درباره افزایش واحدهای آزادپز مطرح شده است اما باید توجه داشت که سیاست‌های کلی در حوزه نان باید به صورت مشخص تعیین شود. اگر قرار باشد قیمت واقعی شود، باید حمایت دولت نیز به شکل درست انجام شود تا هم مردم آسیب نبینند و هم فعالان این بخش بتوانند فعالیت اقتصادی سالمی داشته باشند.

با توجه به شرایط تابستان و مشکلات حوزه انرژی، آیا احتمال قطعی برق برای اصناف و واحدهای تولیدی وجود دارد؟

کشور با شرایط اقلیمی خاصی مواجه است و باید از ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر استفاده کنیم. استفاده از انرژی خورشیدی و پنل‌های خورشیدی می‌تواند بخشی از نیاز برق کشور را تامین کند. ما اخیراً به اتحادیه‌ها اعلام کرده‌ایم که این موضوع را جدی دنبال کنند.

بسیاری از کارگاه‌ها و واحدهای تولیدی در سال گذشته، حتی قبل از شرایط جنگی، به دلیل محدودیت‌های انرژی با مشکل مواجه شدند. همه باید کمک کنیم تا سرمایه‌گذاری در حوزه انرژی انجام شود. اگر مصرف در یک بخش بیش از حد و غیرمتعارف باشد، دولت مجبور می‌شود از بخش دیگری کم کند تا بتواند تامین را انجام دهد.

همه واحدهای صنفی باید در مصرف برق صرفه‌جویی کنند. برای مثال، برخی واحدها روشنایی‌های غیرضروری دارند؛ تعداد زیادی لامپ روشن است در حالی که نیاز واقعی به این میزان روشنایی وجود ندارد. این مسائل شاید کوچک به نظر برسد، اما مجموع همین اقدامات می‌تواند به مدیریت مصرف انرژی کمک کند.

تعطیلی دو روزه اصناف در مراسم تشییع رهبر شهید 

با توجه به برگزاری مراسم تشییع شهدای اخیر، آیا برنامه‌ای برای تعطیلی یا حضور اصناف در این مراسم وجود دارد؟

با افتخار عرض می‌کنم که اصناف و کسبه همیشه در تمام مناسبت‌های ملی و مذهبی حضور داشته‌اند. در دوران مختلف از جمله جنگ، کرونا و حوادث مختلف، اصناف به عنوان یک پایگاه اقتصادی و اجتماعی در کنار مردم حضور داشتند.

در مراسم تشییع شهدای اخیر نیز اصناف با تمام توان و ظرفیت خود حضور خواهند داشت. مراسم تشییع در تهران برگزار می‌شود و اصناف تلاش می‌کنند در کنار مردم، مراسمی در شأن این شهدا و در شأن نام کشور برگزار شود که همین موضوع خود نیازمند تعطیلی در ۱۳ و ۱۴ تیر است. تعطیلی رسمی تابع تصمیمات اعلام‌شده است، اما اصناف همواره تلاش می‌کنند ضمن حضور در این برنامه‌ها، خدمات مورد نیاز مردم را نیز حفظ کنند.