باشگاه خبرنگاران جوان؛ اعظم پورکند - ایالات متحده و ایران روز چهارشنبه متن توافق موقتی (یادداشت تفاهم) را منتشر کردند که توسط روسای جمهور دو کشور برای پایان دادن به جنگ امضا شده است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در عین حال تهدیدات خود را تکرار کرد که در صورت عدم پایبندی تهران به تعهدات خود، حملات را از سر گرفته و مقامات ایرانی را هدف قرار خواهد داد.

ترامپ که برای شرکت در نشست گروه هفت با سایر رهبران در فرانسه حضور داشت، همچنین حداقل یکی از توجیهات اعلام‌شده خود برای حمله به ایران را پس گرفت و گفت که «ناعادلانه» خواهد بود اگر ایران موشک‌های بالستیک نداشته باشد، در حالی که پیشتر قول نابودی آنها را داده بود.

ترامپ در کنفرانسی مطبوعاتی بار دیگر زبان به تهدید ایران باز کرد و مدعی شد: «اگر توافق را نقض کنند، جهنم را بر سرشان خواهیم بارید. من نمی‌خواهم این اتفاق بیفتد. می‌خواهم به توافق احترام بگذارند.» او ایرانی‌ها را «افراد باهوشی» خواند و ابراز امیدواری کرد که در طول ۶۰ روز مذاکره برای آتش‌بس دائمی، صلح در خاورمیانه برقرار شده و قیمت نفت کاهش یابد. وی پیشتر ادعا کرده بود: «اگر از آن خوشم نیاید، اگر درست رفتار نکنند، بلافاصله برمی‌گردیم و بمب‌ها را دقیقاً وسط سرشان می‌ریزیم، باشه؟»

رهبران ایران تاکنون واکنشی نشان ندادند و عکس‌هایی از آنچه به عنوان اولین توافق امضا شده توسط یک رئیس‌جمهور آمریکا و ایران از زمان تأسیس جمهوری اسلامی در سال ۱۹۷۹ تلقی می‌شود، منتشر کردند.

محمدباقر قالیباف، مذاکره‌کننده ارشد ایران، در مورد این توافق که شامل آزادسازی میلیارد‌ها دلار دارایی ایران است، به تلویزیون دولتی گفت: «هر آنچه را که از طریق اقدام نظامی به دنبال آن بودیم، چندین برابر از طریق مذاکره به دست آوردیم؛ حتی قابل مقایسه نبود.»

آمریکا و اسرائیل تجاوز به ایران را در ۲۸ فوریه با ترور آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر بزرگ ایران، و فرماندهان نظامی در روز اول آغاز کردند. این جنگ به سرعت به یک درگیری منطقه‌ای تبدیل شد که بیش از ۷۰۰۰ کشته (عمدتاً در ایران و لبنان) برجای گذاشته، قیمت انرژی را افزایش داده، فشار‌های تورمی را تجدید کرده و نگرانی‌هایی را در مورد یک بحران عمده عرضه غذا در کشور‌های در حال توسعه ایجاد کرده است.

توافق ۱۴ ماده‌ای، آتش‌بس اعلام‌شده در آوریل را به مدت ۶۰ روز دیگر تمدید می‌کند و شامل لبنان نیز می‌شود. این توافق به دو طرف اجازه می‌دهد تا درباره یک آتش‌بس نهایی مذاکره کنند. مقامات آمریکایی و ایرانی گفتند که ترامپ و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، یادداشت تفاهم را به زبان‌های انگلیسی و فارسی امضا کرده‌اند. وزارت خارجه ایران نیز اعلام کرد که این توافق از روز چهارشنبه لازم‌الاجرا است.

ترامپ این توافق را درست پیش از یک شام بزرگ با امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، در کاخ ورسای امضا کرد؛ مکانی که یادآور امضای معاهده‌ای به همین نام برای پایان رسمی جنگ جهانی اول است.

جزئیات توافق و واکنش بازار

این یادداشت تفاهم شامل پایان فوری جنگ در همه جبهه‌ها از جمله لبنان، ازسرگیری کامل تردد دریایی «بدون هزینه» در تنگه هرمز، لغو محاصره دریایی آمریکا بر بنادر ایران، تعلیق تحریم‌های ایالات متحده علیه ایران، آزادسازی دارایی‌های آن و یک صندوق سرمایه‌گذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی پس از جنگ جمهوری اسلامی است.

قیمت نفت روز چهارشنبه به دلیل چشم‌انداز بازگشایی تنگه هرمز بار دیگر کاهش یافت و قیمت نفت برنت به کمتر از ۸۰ دلار در هر بشکه، پایین‌ترین سطح از زمان آغاز جنگ، رسید. اما پس از تهدید ترامپ به ازسرگیری خشونت، بیش از ۱ درصد افزایش یافت.

ایران همچنین متعهد می‌شود که سلاح هسته‌ای نسازد و با «کاهش غنای» اورانیوم غنی‌شده در محل تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی موافقت کرده است، اگرچه ترامپ خواهان خروج آن از کشور بود که ایران آن را رد کرده است.

علیرغم لفاظی‌های تهاجمی ترامپ، به نظر می‌رسد او به بخش کوچکی از آنچه در جنگ گفت می‌خواهد، دست یافته است، در حالی که ایران به تسهیلات تحریمی به ارزش میلیارد‌ها دلار بسیار نزدیک‌تر از قبل از حمله است. دولت ایران همچنان پابرجاست، ذخایر اورانیوم با غنای بالا تسلیم نشده، توانایی‌های موشکی بالستیک نابود نشده و حمایت از حزب‌الله در لبنان پایان نیافته است. ترامپ ادعای فوریه خود برای نابودی تمام موشک‌های ایران را پس گرفت و گفت: «می‌گویم اگر کشور‌های دیگر آنها را دارند، کمی ناعادلانه است که آنها نداشته باشند.»

رهبران گروه هفت در نشست خود از این توافق استقبال کردند. با این حال، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، با اشاره به اینکه روسای جمهور قبلاً امضا کرده‌اند، گفت که «هیچ مراسم امضایی در سوئیس برگزار نخواهد شد». رهبران اروپایی نگرانی‌های مشترکی با آمریکا درباره برنامه هسته‌ای ایران دارند، اما هرگز تصمیم ترامپ برای رفتن به جنگ بدون مجوز سازمان ملل را تأیید نکردند و نگرانند که ایران با مقاومت در برابر هجوم ابرقدرت و اعمال کنترل بر تنگه، اهرم فشار به دست آورده است.

استقبال گروه هفت و ادامه تنش‌ها در لبنان

رهبران فرانسه، آلمان، انگلیس، ژاپن، ایتالیا، کانادا و ایالات متحده در بیانیه مشترکی خواستار آتش‌بس فوری در لبنان شدند، جایی که این یادداشت تفاهم خواستار توقف خصومت‌ها بین اسرائیل و حزب‌الله مورد حمایت ایران است. هزاران نفر در این درگیری‌ها کشته و بیش از یک میلیون نفر آواره شده‌اند. درگیری در لبنان از زمان دستیابی به توافق روز یکشنبه کاهش یافته، اما متوقف نشده است. اسرائیل که بخشی از مذاکرات نبوده و ارتش آن جنوب لبنان را اشغال کرده است، می‌گوید حق استفاده از زور را برای خود محفوظ می‌داند.

ترامپ از نتانیاهو انتقاد کرد

ترامپ روز چهارشنبه به آرامی از بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، که خود را از توافق آمریکا و ایران دور کرده است، به خاطر تاکتیک‌هایش در لبنان علیه حزب‌الله انتقاد کرد. این دو مرد بار‌ها بر سر امتناع اسرائیل از محدود کردن تعقیب حزب‌الله در لبنان با هم درگیر شده‌اند، جایی که توقف خصومت‌ها یک خواسته کلیدی ایران است. ترامپ به خبرنگاران گفت: «نتانیاهو گاهی اوقات کمی هیجان‌زده می‌شود. ما بر سر لبنان اختلاف نظر کوچکی داریم. می‌گویم می‌توانی کمی نرم‌تر عمل کنی، بی‌بی. لازم نیست هر بار که کسی از حزب‌الله وارد یک ساختمان می‌شود، آن را خراب کنی.»

رسانه‌های دولتی لبنان از حملات هوایی جدید اسرائیل و آتش توپخانه در چندین شهر جنوبی در طول روز چهارشنبه خبر دادند. منابع امنیتی لبنان گفتند که حزب‌الله نیز دو حمله پهپادی به نیرو‌های اسرائیلی در جنوب انجام داده است. اسرائیل بعداً اعلام کرد که پنج سرباز آن در دو حمله پهپادی حزب‌الله در جنوب لبنان زخمی شده‌اند.

منبع: رویترز