باشگاه خبرنگاران جوان؛ زهرا نجفی - الجزیره در گزارشی با اشاره به ادعای رئیس جمهور آمریکا درباره عبور دادن مقادیر زیادی نفت از تنگه هرمز، نوشت: دونالد ترامپ روز گذشته در گفت‌و‌گو با خبرنگاران ادعا کرد که واشنگتن با وجود بسته بودن تنگه هرمز، میلیون‌ها بشکه نفت را از این آبراه خارج کرده است. او در ادامه ادعا‌های خود گفت که به همین دلیل بهای نفت حدود ۹۰ دلار بوده و مانند روز‌های آغازین جنگ، بالای بشکه‌ای صد دلار باقی نمانده است. 

ایران در اوایل ماه مارس اعلام کرد که به هیچ کشتی‌ای اجازه عبور از تنگه را نخواهد داد. سپس با عبور محدود کشتی‌های متعلق به برخی کشور‌های «دوست» موافقت کرد، مشروط بر اینکه عبور خود را با ایران هماهنگ کنند. در ۱۳ آوریل و پنج روز پس از توافق آتش‌بس، آمریکا نیز محاصره دریایی خود را اعمال کرد. در نتیجه، با وجود محاصره دریایی آمریکا از یک سو و کنترل ایران از سوی دیگر، تعداد محدودی از کشتی‌ها توانسته‌اند از تنگه هرمز عبور کنند.

با توجه به این شرایط، آیا آمریکا واقعاً توانسته است بدون اجازه ایران، کشتی‌های حامل میلیون‌ها بشکه نفت را از تنگه خارج کند؟

ترامپ چه ادعایی را مطرح کرده است؟

ترامپ روز چهارشنبه در کاخ سفید گفت: «ما میلیون‌ها بشکه نفت را خارج کرده‌ایم؛ کسی هم از آن خبر ندارد».

او ادعا کرد که ایران از اقدامات آمریکا غافلگیر شده است. ترامپ گفت: «ما آن شب ۲۲ کشتی را در تاریکی شب و بدون روشن کردن چراغ‌ها عبور دادیم، چون آنها دیگر راداری ندارند؛ چون ما زیرساخت‌هایشان را درهم کوبیدیم». 

ترامپ بعداً همین ادعا را در شبکه اجتماعی تروث سوشال نیز تکرار کرد و نوشت که ماه گذشته به ارتش آمریکا دستور داده «یک مأموریت محرمانه برای حمایت از نفتکش‌ها و دیگر کشتی‌های تجاری در عبور از تنگه هرمز» اجرا کند. وی افزود که در نتیجه این عملیات، ۱۰۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرده است.

با این حال، کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا همان شب در جلسه‌ای در کنگره گفت که اطلاعی از عبور میلیون‌ها بشکه نفت از طریق تنگه هرمز توسط آمریکا ندارد.

آیا آمریکا واقعا توانسته کشتی‌ها را از تنگه هرمز عبور دهد؟

برای ارزیابی ادعای ترامپ، باید آن را در بستر واقعیات موجود بررسی کرد. رئیس‌جمهور آمریکا در پیام خود مدعی شد که ارتش این کشور ۱۰۰ میلیون بشکه نفت را از تنگه هرمز عبور داده است.

پیش از آغاز جنگ، روزانه حدود ۱۴۰ شناور، از جمله نفتکش‌ها از این گذرگاه راهبردی میان سواحل ایران و عمان عبور می‌کردند. در آن زمان روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از این تنگه منتقل می‌شد.

رقم ۱۰۰ میلیون بشکه‌ای که ترامپ مطرح کرده، تقریباً معادل پنج روز صادرات نفت در شرایط عادی پیش از جنگ است؛ در حالی که اگر جنگ رخ نداده بود، طی مدت درگیری باید حدود دو میلیارد بشکه نفت از تنگه هرمز عبور می‌کرد.

اما باید این را در نظر گرفت که برای عبور دادن ۱۰۰ میلیون بشکه نفت باید ۷۰۰ کشتی از تنگه هرمز عبور کند. 

آنطور که ترامپ گفته است، ممکن است برخی کشتی‌هایی که با هدایت ارتش آمریکا حرکت کرده‌اند گاهی دستگاه‌های شناسایی خود را خاموش کرده باشند، اما هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد حجم تردد کشتی‌ها در دوران جنگ به اندازه‌ای بوده که ۱۰۰ میلیون بشکه نفت از این آبراه خارج شود.

در همین حال، شرکت‌های رهگیری و اطلاعات دریایی نیز آمار‌های متفاوتی از تعداد کشتی‌های عبوری از تنگه ارائه می‌کنند، زیرا معیار‌های متفاوتی برای تعریف «عبور» دارند.

مثلا شرکت ویندوارد خروج نزدیک به ۸۰ کشتی تجاری از خلیج فارس در پنج هفته گذشته را ثبت کرده است. لویدز لیست این رقم را ۱۴۲ کشتی برآورد می‌کند و شرکت کپلر بالاترین رقم را با ثبت ۲۶۴ مورد عبور اعلام کرده است.

مشخصا حتی آمار کپلر نیز فاصله زیادی با سطح ترددی دارد که ترامپ مدعی آن شده است.

علاوه بر این، بسیاری از کشتی‌هایی که از تنگه عبور کرده‌اند، نه از طریق عملیات مخفی آمریکا بلکه با مجوز ایران و پس از پرداخت عوارض به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اجازه عبور دریافت کرده‌اند.

چه کسی تنگه هرمز را کنترل می‌کند؟

برخلاف گفته‌های ترامپ، نقش ارتش آمریکا در کمک به عبور کشتی‌ها هنوز کاملاً روشن نیست. تیم هاوکینز، سخنگوی سنتکام در بیانیه‌ای گفت نیرو‌های آمریکایی در این منطقه با کشتی‌های تجاری «ارتباط و هماهنگی» دارند، اما وارد جزئیات نشد.‌

می‌توان گفت که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی کنترل محکمی بر این آبراه راهبردی دارد. تا کنون کشور‌های نزدیک به تهران مانند پاکستان، هند و روسیه، برای عبور برخی از کشتی‌های خود مذاکره کرده‌اند. همچنین گزارش شده برخی کشتی‌ها برای عبور، هزینه‌هایی را پرداخت کرده‌اند.

ایران در دوره پساجنگ، تنگه هرمز را به‌عنوان یک شریان اقتصادی حیاتی در نظر گرفته و برای عبور کشتی‌ها، نوعی هزینه‌های شبه‌بیمه‌ای وضع کرده است. تهران می‌گوید تنگه هرمز در آب‌های بین‌المللی قرار ندارد و این مسیر به‌طور مشترک میان ایران و عمان است.

اسکار سِیکالی، مدیرعامل شرکت بیمه ان‌اس‌آی در فلوریدای آمریکا می‌گوید: «به نظر می‌رسد ایران می‌خواهد مزیت جغرافیایی خود را به قدرت مالی تبدیل کند؛ و واقعا در بلندمدت پرداخت هزینه برای کشتی‌ها ارزان‌تر از معطل ماندن در تنگه تمام می‌شود». 

او توضیح داد یک نفتکش بسیار بزرگ روزانه حدود ۱۰۰ هزار دلار هزینه دارد و اگر ۱۰۰ روز معطل بماند، هزینه آن به ۱۰ میلیون دلار می‌رسد.

سِیکالی ادامه داد: «این قبل از در نظر گرفتن هزینه‌های مالی محموله، بیمه، مشکلات بیمه‌ای، خدمه، سوخت، امنیت و جریمه‌های قراردادی است.» به گفته او، در یک بازار پرتنش، خسارت واقعی اقتصادی می‌تواند بسیار بیشتر باشد.

منبع: الجزیره