باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلی‌پور  - در حال حاضر سیاست‌گذاران حوزه انرژی به دنبال مدل‌های جایگزین برای مدیریت مصرف و افزایش بهره‌وری هستند.

در این میان، به اعتقاد بسیاری از کارشناسان حوزه انرژی و بازار‌های مالی، بورس انرژی می‌تواند به یکی از ابزار‌های اصلی دولت برای اجرای مدل «پاداش‌محور» در مدیریت مصرف تبدیل شود؛ مدلی که به جای افزایش قیمت‌ها، بر تشویق و ایجاد منفعت برای مردم تمرکز دارد.

در همین زمینه به تازگی اسماعیل سقاب اصفهانی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی با اشاره به رویکرد جدید دولت در مدیریت مصرف انرژی تأکید کرد: اصلاح و افزایش قیمت حامل‌های انرژی با توجه به شرایط اقتصادی و دغدغه‌های اجتماعی فعلاً شدنی و منطقی نیست. راهبرد جدید ما جایگزینی افزایش قیمت با مدل انتفاع عمومی است؛ به این معنا که مردم به ازای هر میزان کاهش مصرف انرژی، پاداش نقدی دریافت می‌کنند.

به گفته او در این مدل تلاش می‌شود بدون ایجاد فشار بر سبد معیشتی خانوارها، انگیزه اقتصادی برای کاهش مصرف شکل گیرد.

سقاب اصفهانی با اشاره به مبانی اقتصاد رفتاری در طراحی این سیاست گفت: اقتصاد رفتاری نشان می‌دهد افراد نسبت به آنچه از دست می‌دهند حساس‌تر هستند؛ بنابراین به جای افزایش قیمت بنزین یا گاز، همان سهم و قیمت را برای مردم حفظ می‌کنیم، اما هر میزان که کمتر مصرف کنند، پاداش آن را دریافت خواهند کرد.

بورس انرژی، بستر شفاف و قابل رصد اجرای سیاست دولت

کارشناسان حوزه انرژی معتقدند برای عملیاتی شدن چنین مدلی، نیاز به بستری شفاف، قابل رصد و مبتنی بر سازوکار‌های بازار وجود دارد؛ بستری که بتواند صرفه‌جویی ایجادشده را به یک ارزش اقتصادی قابل معامله تبدیل کند. در این میان، بورس انرژی ایران به عنوان بازار رسمی معاملات حامل‌های انرژی، ظرفیت آن را دارد که نقش زیرساختی در اجرای این سیاست ایفا کند.

بر اساس این دیدگاه، در صورت طراحی سازوکار‌های مناسب، صرفه‌جویی در مصرف انرژی می‌تواند به شکل «گواهی صرفه‌جویی» یا ابزار‌های مشابه در بازار انرژی عرضه شود و منابع حاصل از آن به صورت پاداش به مشترکان بازگردد. این سازوکار علاوه بر افزایش شفافیت، امکان مشارکت گسترده‌تر بخش خصوصی و بازار‌های مالی را نیز در مدیریت مصرف فراهم می‌کند.

همچنین رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی با تأکید بر اهمیت فرهنگ‌سازی در این مسیر اعلام می‌کند که اولویت اصلی ما اجرای یک طرح ملی برای مدیریت مصرف است. مردم باید احساس کنند که با صرفه‌جویی آنها، منابع ارزی کشور به جای سوختن، صرف واردات دارو‌های حیاتی و کالا‌های اساسی می‌شود.

به گفته سقاب اصفهانی، گره زدن منافع اقتصادی مستقیم مردم به کاهش مصرف، هسته اصلی این سیاست است؛ رویکردی که بخشی از آن پیش‌تر در قالب طرح «پاداش صرفه‌جویی» در بخش برق آغاز شده و سایر ابعاد آن نیز در حال بررسی کارشناسی است.

او مأموریت‌های راهبردی سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی را در سه محور اصلی برشمرد: ارتقای بهره‌وری انرژی در همه بخش‌ها، کاهش شاخص شدت انرژی از طریق مدیریت هوشمند مصرف و حرکت به سمت عادلانه‌سازی یارانه‌های انرژی.

در مجموع، به نظر می‌رسد با توجه به فشار فزآینده بر منابع انرژی کشور و محدودیت‌های موجود برای اصلاح قیمت‌ها، ترکیب سیاست‌های تشویقی با ابزار‌های بازارمحور مانند بورس انرژی می‌تواند به یکی از مسیر‌های اصلی دولت برای مدیریت مصرف و افزایش بهره‌وری در سال‌های پیش‌رو تبدیل شود.