باشگاه خبرنگاران جوان - مرضیه وحید دستجردی در همایش روز ملی جمعیت که همزمان با سالروز ابلاغ سیاست‌های کلی جمعیت برگزار شد، ضمن گرامی‌داشت یاد و خاطره رهبر شهید، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای و شهدای جبهه مقاومت و سلامت، به تشریح ابعاد بحرانی ناترازی جمعیتی پرداخت.

وی درباره طرح «کارت امید مادر»، اظهار کرد: این طرح که از فروردین‌ ۱۴۰۵ آغاز شد، با استقبال بسیار خوبی روبرو شده است. بر اساس آمار تا ۱۵ اردیبهشت‌، بیش از ۷۵ درصد مادران واجد شرایط از این کارت برای تأمین نیازهای نوزادان و خدمات درمانی استفاده کرده‌اند.

رئیس ستاد ملی جمعیت با یادآوری سیاست‌های کلی ابلاغی در ۳۰ اردیبهشت‌ماه، بر ضرورت ارتقای نرخ باروری به بالای سطح جانشینی، رفع موانع ازدواج و توانمندسازی جمعیت در سن کار تأکید کرد و افزود: اگرچه این سیاست‌ها نقشه راه را مشخص کرده‌اند اما در اجرای قانون همچنان با چالش‌های جدی روبرو هستیم. متأسفانه در قوانین موجود به موضوعاتی نظیر حمایت از مجردان در سن باروری، فاصله میان فرزندان که اکنون به حدود ۵ سال رسیده و پدیده مهاجرت گسترده از روستا به شهر و تبعات سالمندی نیروی کار به‌درستی پرداخته نشده است.

وی با ارائه آماری مقایسه‌ای تصریح کرد: بالاترین میزان ازدواج در کشور مربوط به سال ۱۳۸۹ بود اما در سال ۱۴۰۴ تعداد ازدواج‌ها به ۴۳۱ هزار مورد کاهش یافت که نشان‌دهنده افت ۵۰ درصدی نسبت به دوران اوج است.

وحید دستجردی افزود: این کاهش ازدواج مستقیم بر میزان فرزندآوری اثر گذاشته است؛ به‌طوری که در سال ۱۴۰۴ با وجود امیدواری‌ها برای عبور از سایه جنگ، تنها ۸۹۲ هزار ولادت ثبت شد که روندی نزولی را نشان می‌دهد.

بحران دیرازدواجی در کشور

وحید دستجردی، نرخ باروری فعلی را ۱.۳۵ اعلام کرد و هشدار داد: بر اساس پیش‌بینی‌های بین‌المللی، اگر این روند اصلاح نشود، جمعیت ایران در ۷۵ سال آینده به ۳۱ میلیون نفر سقوط خواهد کرد و در عمل بدون هیچ جنگی از صحنه سیاسی جهان حذف خواهیم شد. در مقابل، اگر بتوانیم به نرخ جایگزینی برسیم، ظرفیت عبور از مرز ۱۰۰ میلیون جمعیت را داریم.

وی، پدیده «دیرازدواجی» را یکی از ریشه‌های اصلی این بحران دانست و افزود: در سال ۱۴۰۴ میانگین سن ازدواج زنان به ۲۴.۱ و مردان به ۲۸.۲ سال رسیده است که این تأخیر، فرصت فرزندآوری را به‌شدت محدود می‌کند.

رئیس ستاد ملی جمعیت با تحلیل آمار ولادت‌ها بر حسب مرتبه فرزند گفت: در سال ۱۴۰۴ سهم فرزندان اول با کاهش بیش از ۲۸ هزار موردی نسبت به سال قبل مواجه شد همچنین در فرزندان سوم و چهارم نیز شاهد کاهش چشمگیر آمار بودیم؛ این در حالی است که ۷۲ درصد ولادت‌ها مربوط به فرزند اول و دوم است و تجربه جهانی نشان می‌دهد این دو مرتبه، نقش کلیدی در نرخ باروری کلی ایفا می‌کنند.

موانع اقتصادی و ضرورت محیط‌های «دوستدار کودک»

وی با استناد به پیمایش‌های انجام‌شده اظهار کرد: ۷۵ درصد خانواده‌ها موانع اقتصادی را عامل اصلی عدم تمایل به فرزندآوری عنوان کرده‌اند. با این حال، میانگین تعداد فرزند ایده‌آل در ذهن خانواده‌های ایرانی ۲.۵ فرزند است اما واقعیت جامعه به دلیل نبود حمایت‌های کافی بسیار کمتر از این رقم است.

وحید دستجردی بر لزوم استفاده از ابزار هنر در کنار مشوق‌های مالی تأکید کرد و افزود: نبود مهدکودک در ادارات، فقدان کمک‌هزینه‌های مؤثر و نبود محیط‌های دوستدار فرزند، از موانع بزرگ پیش روی مادران شاغل است.

انتقاد از دستگاه‌های اجرایی و ارسال پرونده‌ها به بازرسی کل کشور

رئیس ستاد ملی جمعیت با اشاره به نامه‌های واصله از بانوان شاغل در استان‌های مختلف، از همکاری نکردن بسیاری از دستگاه‌ها در اجرای قانون جوانی جمعیت گلایه کرد و گفت: گزارش‌های متعددی دریافت کرده‌ایم که نشان می‌دهد دستگاه‌های اجرایی در زمینه‌هایی مانند مرخصی زایمان، دورکاری مادران باردار، ایجاد مهدکودک و پرداخت حق اولاد همکاری لازم را ندارند. من این نامه‌ها و مستندات تخلف را به سازمان بازرسی کل کشور ارسال کرده‌ام و ستاد ملی جمعیت در پیگیری حقوق مادران و اجرای بخش‌های حمایتی قانون کاملاً جدی است.

وحید دستجردی گفت: ایجاد خوابگاه‌های متأهلی، محله‌محوری و تقویت رویکرد مسجدمحوری از دیگر راهکارهایی است که باید به طور جدی در دستورکار قرار گیرد.

تغییر زمان اعطای جایزه ملی جوانی جمعیت

رئیس ستاد ملی جمعیت با تبیین برنامه‌های فرهنگی این ستاد اعلام کرد که به‌منظور استمرار جریان فرهنگ‌سازی و طنین‌انداز شدن صدای جمعیت در طول سال، رویداد «جایزه ملی جوانی جمعیت» از روز ملی جمعیت تفکیک شده است. بر این اساس، چهارمین دوره این جایزه در ۲۴ آبان‌ماه سال جاری برگزار خواهد شد تا فرصت بیشتری برای جریان‌سازی و تقدیر از فعالان این حوزه فراهم گردد.

جمعیت؛ رکن اصلی اقتدار در پیام رهبری

وحید دستجردی به پیام اخیر مقام معظم رهبری خطاب به فعالان حوزه جمعیت اشاره کرد و گفت: معظم‌له در این پیام ضمن قدردانی از تلاش‌های کنشگران، دستگاه‌های اجرایی و ستادهای استانی، بار دیگر بر مسئله جمعیت به عنوان محور اصلی اقتدار کشور تأکید فرمودند. ایشان با بازخوانی سیره پدر بزرگوارشان، امام شهید، یادآور شدند که مسیر تقویت بنیه جمعیتی ایران باید با قدرت ادامه یابد، چرا که اقتدار یک ایرانِ قوی، وابستگی مستقیم به جمعیت بزرگ و جوان آن دارد.

شکاف باروری؛ از ۲.۶ در سیستان تا زیر ۰.۸ در گیلان

وی در تشریح وضعیت استانی نرخ باروری، استان سیستان و بلوچستان را با نرخ ۲.۶ پیشتاز کشور معرفی کرد، هرچند اشاره کرد که این رقم نسبت به سال گذشته (۲.۸) دچار افت شده است. در نقطه مقابل، وی وضعیت استان‌های شمالی و مرکزی را نگران‌کننده خواند و تصریح کرد که کمترین میزان باروری متعلق به استان گیلان با نرخی کمتر از ۰.۸ است و پس از آن، استان‌های مازندران و مرکزی در رتبه‌های بعدی کمترین میزان فرزندآوری قرار دارند.

تأثیر مستقیم جنگ بر کاهش ولادت‌ها

رئیس ستاد ملی جمعیت با تحلیل آمارهای سال ۱۴۰۴ و ابتدای ۱۴۰۵، به وقوع دو جنگ به فاصله کوتاه در سال گذشته اشاره کرد و افزود: محاسبات دقیق نشان می‌دهد درگیری‌های نظامی که از خردادماه سال گذشته آغاز شد، تأثیر خود را بر ولادت‌های اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵ نشان داده است؛ به‌طوری که شاهد کاهش جدی متولدین در این دو ماه بودیم که مستقیماً از عوارض جنگ ناشی می‌شود.

پاسخ به مطالبات اقتصادی با طرح‌های حمایتی

وحید دستجردی، بیشترین عامل بازدارنده در مسیر ازدواج و فرزندآوری را طبق نظرسنجی‌ها، مشکلات اقتصادی و معیشتی دانست.

وی تأکید کرد که دولت با درک این واقعیت، طرح‌هایی نظیر «کارت امید مادر» و بودجه‌های حمایتی ویژه خانواده‌ها را در دستور کار قرار داده است تا موانعی که موجب تأخیر در تصمیم‌گیری جوانان برای تشکیل خانواده یا گسترش آن می‌شود، برطرف گردد و از فروپاشی پیوندهای عاطفی به دلیل تنگناهای مالی جلوگیری شود.

استقبال بی‌نظیر از «کارت امید مادر» و تلاش برای پوشش حداکثری

رئیس ستاد ملی جمعیت با ارائه آماری از روند اجرای این طرح خاطرنشان کرد: در فروردین‌ماه امسال ۶۱ هزار و ۳۰۵ مادر مشمول دریافت این کارت شدند که بیش از ۷۵ درصد آن‌ها در همان ۱۵ روز اول از اعتبار خود استفاده کردند. این حجم از استقبال نشان‌دهنده آن است که طرح کاملاً مفید و منطبق بر نیازهای واقعی خانواده‌ها بوده است.

وی با اشاره به درخواست‌های مکرر خانواده‌هایی که فرزندانشان در اواخر سال گذشته یا به صورت زایمان زودرس متولد شده‌اند، گفت: اگرچه از نظر بودجه‌ای با محدودیت مواجه هستیم، اما به دنبال راهکارهای قانونی هستیم تا بتوانیم این حمایت‌ها را برای متولدین سال ۱۴۰۴ نیز گسترش دهیم، چرا که دو سال اول زندگی، زمان شکل‌گیری ۸۰ درصد رشد مغزی و شناختی کودک است.

تکریم جایگاه زن؛ پرداخت اعتبار به مادر به جای سرپرست خانوار

وحید دستجردی با تأکید بر تغییر رویکرد در پرداخت‌های حمایتی تصریح کرد: برای اولین‌بار در تاریخ جمهوری اسلامی، به پاس قدردانی از زحمات مادران در دوران بارداری و شیردهی، تصمیم گرفته شد که این اعتبار نه به سرپرست خانوار، بلکه مستقیماً به خود مادران تعلق گیرد. این اقدام در راستای تکریم و تعظیم جایگاه زن و نقش محوری او در سلامت جسمی و روانی فرزند انجام شده است و امیدواریم با بهبود شرایط اقتصادی، هم مبلغ این کارت افزایش یابد و هم کیفیت خدمات آن ارتقا یابد.

نظارت سخت‌گیرانه بر دستگاه‌ها و برخورد با مستنکفین

وی نسبت به کوتاهی برخی نهادها در اجرای قانون جوانی جمعیت هشدار دارد و گفت: ما در ستاد ملی جمعیت با هیچ‌کس عقد اخوت نبسته‌ایم و در نظارت بر اجرای قانون کاملاً جدی هستیم، به عنوان نمونه، گزارش‌های متعددی از بانوان شاغل در وزارت جهاد کشاورزی دریافت کرده‌ایم که به شدت از وضعیت مهدکودک‌ها و نبود امکانات رفاهی برای مادران شاکی هستند.

رئیس ستاد ملی جمعیت تأکید کرد: امسال به طور ویژه بر ایجاد مهدکودک‌ها، مراکز نگهداری کودکان و اتاق‌های مادر و کودک در تمامی ادارات و سازمان‌ها تمرکز کرده‌ایم.

به گفته وی، در چهارمین رویداد جایزه ملی جمعیت، دستگاه‌های پرکار و کم‌کار را به صورت شفاف به افکار عمومی معرفی خواهیم کرد و نهادهایی که عملکرد ضعیفی داشته باشند، بدون هیچ‌گونه رودربایستی به سازمان بازرسی کل کشور و دستگاه قضایی معرفی خواهند شد تا پاسخگوی استنکاف خود از قانون باشند.

منبع: ایرنا