باشگاه خبرنگاران جوان - اگرچه ذی‌القعده با شادی‌های امام رضایی آغاز می‌شود و عزت و حرمت این ماه به مناسبت‌های رضوی گره خورده، اما آخرین روز آن داغدار شهادت دردانه‌ حضرت علی بن‌موسی الرضا(ع) است، آقازاده‌ای که داستان جودش عالمگیر شده و قرن‌هاست نه فقط شیعه، بلکه عالم ریزه‌خوار سفره بابرکتِ جود و کرم او است. به مناسبت فرارسیدن سالروز شهادت آقا جوادالائمه(ع) با حجت‌الاسلام دکتر ناصر رفیعی، استاد حوزه و دانشگاه و خطیب سرشناس مذهبی گفت‌وگو کرده‌ایم.

با توجه به آنکه امام جواد(ع) در کودکی به امامت رسیدند و در جوانی هم ردای شهادت بر تن کردند، آیا میراثی از ایشان به یادگار مانده که به کار امروز ما هم بیاید؟

امام جواد(ع) نخستین امامی هستند که در کودکی به امامت رسیدند و از نظر سنی جوان‌ترین امام هنگام شهادت بودند، اما در مدت ۱۷ سال امامت خود میراث گرانبهایی را برای شیعه به یادگار گذاشته‌اند. اگرچه همه ائمه(ع) نور واحد هستند و در قله فضائل اخلاقی و انسانی قرار دارند اما وصف جود و کرم در امام جواد(ع) پررنگ‌تر است و با این وصف است که توسلات در حاجات دنیایی به ایشان سریع‌تر به مقصد اجابت می‌رسد.

علاوه بر این، مجموعه روایاتی از امام جواد(ع) به ما رسیده (بعضاً از پیامبر(ص) و امیرالمؤمنین(ع) نقل شده است) که راه را از بیراهه به ما نشان می‌دهد؛ چنان‌که حضرت(ع) در حدیثی گرانبها همه راه‌های رشد و ترقی را بیان کرده و می‌فرمایند: «توکل بر خدا، نردبان همه ترقی‌هاست»؛ این حدیث یادآوری می‌کند ما بر هر چه تکیه کنیم از دست می‌رود، حتی از نعمت پدر و مادر با فوت آن‌ها، محروم می‌شویم؛ آنچه باقی می‌ماند، فقط خداست، پس اگر در تحصیل، شغل، ازدواج و در بحران‌ها تکیه و توکل ما بر خدا باشد ترس و دغدغه‌ای از سختی‌ها و ناملایمات نخواهیم داشت. این حدیث امام(ع) ترجمان دستور قرآن در پایان سوره مبارکه توبه است که به پیامبر(ص) می‌فرماید: اگر همه دنیا به تو پشت کردند، بگو: «فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللَّهُ» خدا برای من کافی است و من را کفایت می‌کند.

حضرت جوادالائمه(ع) برای اثبات امامت خود و پاسخ به شبهات و سؤال درباره امامت در سن کودکی، چگونه عمل کرده و ولایت خود را تثبیت کردند؟

امام جواد(ع) با علم بالای خود به شبهات پاسخ می‌دادند. در این باره مصادیق متعددی در تاریخ نقل شده، برای مثال قاسم بن‌عبدالرحمن زیدی مذهب، از کسانی است که امامت جوادالائمه(ع) را به‌ویژه به دلیل سن کم(امامت در کودکی) قبول نداشت. او تعریف می‌کند به مدینه سفر کردم و آقازاده‌ای کم سن و سال را دیدم که سوار بر مرکب بود و عده‌ای از شیعیان دور وی را گرفته بودند، از هویت وی پرسیدم، گفتند: امامِ شیعیان است، در دل تمسخر کردم که یک کودک امام شیعیان! تا این فکر از ذهنم گذشت حضرت جوادالائمه(ع) آیه ۲۴ سوره مبارکه قمر را که درباره تردید قوم حضرت صالح(ع) درباره نبوت ایشان است، قرائت کردند: «فَقَالُوا أَبَشَرًا مِنَّا وَاحِدًا نَتَّبِعُهُ» و من باز در دل گفتم مثل اینکه او ساحر هم هست! تا این فکر از ذهنم عبور کرد، امام(ع) آیه بعدی را قرائت کردند: «أَأُلْقِیَ الذِّکْرُ عَلَیْهِ مِنْ بَیْنِنَا بَلْ هُوَ کَذَّابٌ أَشِرٌ» که اشاره به تهمت دروغ‌گویی قوم به پیامبر خدا دارد! این علم و پاسخ‌های قرآنی حضرت(ع) سبب شد قاسم به امامت حضرت(ع) ایمان بیاورد. مواردی از این دست که در حیات بابرکت امام جواد(ع) پرتعداد است، نشان می‌دهد رسیدن به امامت به سن و سال نیست.

چرا از وجود مقدس آقا امام جواد(ع) به عنوان بابرکت‌ترین امام شیعیان یاد می‌شود، سرّ این برکت چیست و آیا به زمان حیات ایشان منحصر بوده یا در طول تاریخ استمرار یافته است؟

این تعبیری است که حضرت علی بن‌موسی الرضا(ع) برای فرزند خود به کار بردند و از حضرت جوادالائمه(ع) به بابرکت‌ترین مولود شیعیان تعبیر کرده و فرمودند: «تو مانند موسی بن‌عمرانی که دریاها را شکافت و مانند عیسی بن‌مریم هستی که مردگان را زنده می‌کرد و تاکنون مولودی به برکت تو متولد نشده است». نکته مهم آنکه این برکت از کودکی در وجود مقدس حضرت(ع) وجود داشت و حتی زمانی هم که امام رضا(ع) در قید حیات بودند و مردم برای رفع نیاز به حضرت ثامن‌الحجج(ع) مراجعه می‌کردند، امام(ع) آن‌ها را به فرزندشان جوادالائمه(ع) ارجاع می‌دادند. نقل است شخصی برای چشم درد به امام رضا(ع) مراجعه کرد و حضرت(ع) او را به امام جواد(ع) ارجاع دادند، ابتدا متعجب شد اما وقتی نزد ایشان رفت و آن آقازاده برایش دعا کردند، درد چشمش رفع شد.

باید توجه داشت این برکت وجودی صرفاً به زمان حیات ایشان محدود نشده بلکه پس از شهادت امام جواد(ع) نیز استمرار داشته است؛ چنان‌که برای رفع حوائج دنیایی توصیه شده به ایشان متوسل شویم و بارها بیان شده در حاجات دنیایی توسل به ایشان زود از ما گره‌گشایی و رفع نیاز می‌کند. مهم آنکه وقتی در مواجهه با مشکلات و برای رفع همّ و غم می‌گوییم «یا جوادالائمه(ع) ادرکنی» خوب است اخلاق و سیره حضرت(ع) را هم یاد بگیریم و در زندگی خود به کار ببریم.

مصادیقی هم از این گره‌گشایی و پاسخ به نیاز مردم از سوی حضرت(ع) وجود دارد؟

موارد متعددی در سیره امام جواد(ع) وجود دارد که نشان می‌دهد ایشان در پاسخ‌گویی به حاجات دنیایی، سریع‌تر کار متوسلان را راه می‌اندازند و حاجات را می‌دهند؛ این را هم تجربه و هم تاریخ نشان داده است. برای مثال محمد بن‌سهل قمی نقل می‌کند: زمانی برای حج به مکه مشرف شدم و بعد برای زیارت امام جواد(ع) به مدینه رفتم، خیلی دوست داشتم لباسی تبرکی از حضرت(ع) بگیرم اما وقتی به محضر ایشان رسیدم، بیت امام(ع) بسیار شلوغ بود و موقعیت مطرح کردن خواسته‌ام فراهم نشد، پس حرفی نزدم و خداحافظی کردم. در مسیر بازگشت بودیم که قاصدی به کاروان رسید و سراغ من را گرفت، او پیراهنی متبرک از جانب امام جواد(ع) برایم آورده بود. حضرت(ع) بدون آنکه در این باره حرفی زده باشم، خواسته‌ام را اجابت کرده و پاسخم را داده بودند.

توسل به امام جواد(ع) صرفاً در امور مادی جواب می‌دهد یا آنکه حضرت(ع) در امور دیگر این دنیا هم گره‌گشا و پاسخگوی ما هستند؟

امام جواد(ع) تنها در حاجات مادی گره‌گشا نیستند بلکه در امور مختلف دنیا می‌توان به ایشان متوسل شد و پاسخ گرفت، مثل رهایی از امراض روحی و عادات منفی و ابتلا به برخی رذیلت‌ها. نقل است در مواردی که افراد نسبت به اهل‌بیت(ع) بغض داشتند، حضرت جوادالائمه(ع) در حق آن‌ها دعا می‌کردند و آن‌ها محب ائمه(ع) می‌شدند. مجموع نقل‌ها پیش و پس از شهادت حضرت جوادالائمه(ع) نشان می‌دهد ایشان منشأ خیرات و برکاتی هستند که می‌تواند زندگی دنیایی ما را تغییر دهد.

نامه‌های حضرت(ع) به یاران و شیعیان و پاسخ‌های ایشان به سؤالات، چه آموزه‌های مهمی را آشکار می‌کند؟

همان طور که بیان شد امام جواد(ع) بسیار به گره‌گشایی از امور مردم و رفع نیاز از آن‌ها اهتمام داشتند و نامه‌های حضرت(ع) به‌خوبی این روحیه گره‌گشایی را نشان می‌دهد. برای مثال فردی به نام بکر بن‌صالح که پدرش ناصبی‌مسلک(از دشمنان اهل بیت(ع)) بود به امام جواد(ع) نامه نوشت و عرض کرد: من به عنوان فرزند باید با پدرم چه رفتاری داشته باشم؟ امام جواد(ع) در پاسخ، به وی چهار توصیه کردند: «مدارا با وی بهتر از درگیری است، با هر سختی، آسانی است، صبور باش که عاقبت با متقین است، سعی کن در ولایتت ثابت باشی(ایمانت را حفظ کنی)». آن فرد به توصیه‌های حضرت(ع) عمل کرد و پس از مدتی نزد امام(ع) آمد و بیان کرد پدرم تغییر کرده است. این تجلی عینی این توصیه امام جواد(ع) است که فرمودند: «با مالتان نمی‌توانید مردم را جذب کنید اما با اخلاقتان می‌توانید».

منبع: روزنامه قدس