باشگاه خبرنگاران جوان؛خدادادی- صادق نادری معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی گفت: استان ما به دلیل موقعیت جغرافیایی و اقلیمی، همواره در معرض ریسک سرمازدگی‌های بهاره قرار دارد. بهترین و پایدارترین راهکار در بلندمدت، انتخاب و احداث باغات با استفاده از ارقام گیاهی دیرگل و مقاوم به سرما است. در کنار این، اجرای دقیق برنامه‌های مدیریتی در طول فصل رشد می‌تواند به طور مؤثری خسارات ناشی از این مخاطرات طبیعی را به حداقل برساند، سرمازدگی‌های دیرهنگام، به ویژه در مراحل حساس رشد مانند تورم جوانه، گلدهی و تشکیل میوه، می‌تواند منجر به خسارات سنگین اقتصادی و کاهش چشمگیر تولید محصولات باغی در استان شود.

وی با اشاره به اهمیت حیاتی انتخاب رقم در زمان احداث یا نوسازی باغات، افزود: باغداران گرامی باید در هنگام خرید نهال، ارقامی را انتخاب کنند که ضمن سازگاری با شرایط آب و هوایی منطقه، دیرگل بوده و از مقاومت بالاتری در برابر سرمای بهاره برخوردار باشند.. توصیه می‌شود از نهالستان‌های معتبر و دارای مجوز اقدام به تهیه نهال شود تا از اصالت رقم و سلامت آن اطمینان حاصل گردد.

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان، مدیریت تغذیه‌ای صحیح را یکی از ارکان اساسی کاهش تنش‌های محیطی و افزایش مقاومت گیاه برشمرد و توضیح داد: تغذیه اصولی باغات پس از برداشت محصول، به‌ویژه با کود‌های حاوی پتاسیم بالا به میزان یک تا دو کیلوگرم برای هر درخت بسته به سن و اندازه باغ، و همچنین استفاده از ترکیبات آمینواسیدی و عصاره جلبک‌های دریایی (به صورت محلول‌پاشی به میزان توصیه شده در برچسب محصول)، ضمن تقویت عمومی گیاه، باعث افزایش قند‌های محلول در سلول‌ها و در نتیجه کاهش نقطه انجماد شیره سلولی می‌شود. این امر به طور طبیعی زمان گل‌دهی و جوانه‌زنی را به تأخیر انداخته و مقاومت گیاه را در برابر سرما افزایش می‌دهد.

وی همچنین بر ضرورت پرهیز از مصرف کود‌های ازته (مانند اوره یا نیترات آمونیوم) در فصول پاییز و زمستان تأکید کرد و گفت: مصرف بی‌رویه کود‌های ازته در این فصول، رشد رویشی را تحریک کرده و موجب حساسیت بیشتر اندام‌های گیاهی به سرما می‌شود. بهترین زمان مصرف کود‌های ازته، فصل بهار و همزمان با شروع رشد فعال گیاه است.

نادری در خصوص مدیریت هرس و محلول‌پاشی اظهار داشت: انجام هرس دیرهنگام، یعنی به تعویق انداختن آن تا اواخر زمستان یا اوایل بهار، به طور فیزیولوژیکی زمان شروع فعالیت جوانه‌ها و در نتیجه گلدهی را به تأخیر می‌اندازد. همچنین، در مرحله تورم جوانه که بسیار حساس به سرمازدگی است، محلول‌پاشی با روغن‌های ولک (با دوز مناسب و در دمای بالای صفر درجه سانتی‌گراد) می‌تواند با ایجاد یک لایه نازک بر روی جوانه‌ها، تنفس و تعرق آنها را کاهش داده و به حفظ حالت رکود و مقاومت در برابر سرما کمک کند. این عمل همچنین جذب برخی قارچ‌کش‌ها را تسهیل می‌نماید.

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهادکشاورزی استان، به اقدامات فیزیکی مانند استفاده از بخاری‌های باغی (با توزیع یکنواخت حرارت) و ایجاد دود در شب‌های پیش‌بینی شده برای یخبندان اشاره کرد و افزود: ایجاد توده‌های دود با سوزاندن بقایای گیاهی مرطوب یا مواد آلی، لایه‌ای عایق در اطراف درختان ایجاد کرده و از اتلاف حرارت سطح خاک جلوگیری می‌کند. در این خصوص، تأکید اکید می‌شود که باغداران محترم به هیچ عنوان از سوزاندن لاستیک، پلاستیک یا سایر مواد آلاینده خودداری نمایند، زیرا ترکیبات سمی و فلزات سنگین ناشی از احتراق این مواد، علاوه بر آسیب‌های جدی و بلندمدت به محیط زیست و سلامت انسان، هیچ فایده مؤثری در مقابله با سرما نسبت به روش‌های استاندارد ندارد.
وی همچنین به خاصیت ضدیخ‌زایی محلول‌پاشی با آب اشاره کرد و گفت: در برخی شرایط، محلول‌پاشی با آب در ساعات پایانی شب و قبل از وقوع یخبندان، با تبخیر و خنک شدن، می‌تواند دمای بافت گیاهی را اندکی پایین‌تر از دمای محیط نگه دارد و از آسیب ناشی از افزایش ناگهانی دما پس از یخبندان جلوگیری کند، هرچند این روش نیاز به دقت فراوان دارد.
نادری در ادامه بیان کرد: در مرحله گلدهی، اکثر گل‌ها تا دمای منفی ۲ درجه سانتی‌گراد را تحمل می‌کنند، اما این مقاومت با عواملی، چون رطوبت، سرعت کاهش دما و سلامت گیاه تغییرپذیر است. استفاده از محلول‌های تقویتی حاوی آمینواسیدها، ضدیخ‌های طبیعی و روش‌های فیزیکی ذکر شده می‌تواند دمای مؤثر را تا حدودی افزایش داده و از خسارت جلوگیری کند.

وی با اشاره به حساسیت بالای مرحله میوه‌دهی، یادآور شد: سرمازدگی در این مرحله، که خوشبختانه تاکنون در باغات استان به این شدت رخ نداده است، بیشترین خسارت را به بار می‌آورد. با این حال، حتی در صورت وقوع سرمازدگی در مرحله میوه، نباید مدیریت باغ متوقف شود؛ زیرا این دوره برای ذخیره‌سازی مواد غذایی و آماده‌سازی جوانه‌های سال آینده جهت گل‌انگیزی در فصل بعد، اهمیت حیاتی دارد.

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی، در پایان اظهار داشت: دستورالعمل‌های جامع و کاربردی پیشگیری و مقابله با سرمازدگی، در قالب نشریات ترویجی و بروشور‌های آموزشی، در کلیه مراکز خدمات جهاد کشاورزی دولتی و غیردولتی در سراسر استان موجود است. همکاران ما آماده ارائه این دستورالعمل‌ها به صورت حضوری و همچنین از طریق کانال‌های اطلاع‌رسانی مجازی سازمان (مانند وب‌سایت و پیام‌رسان‌ها) به باغداران عزیز هستند. توصیه می‌شود باغداران محترم با مراجعه به این مراکز و مطالعه دقیق دستورالعمل‌ها، اقدامات لازم را در زمان مناسب به عمل آورند.