باشگاه خبرنگاران جوان - در دنیای امروز، چند تنگه استراتژیک وجود دارند که امنیت انرژی و تجارت جهانی به آنها وابسته است. در سال‌های اخیر، تنگه هرمز به عنوان یک نقطه حساس در خاورمیانه شناخته شده است. اما اکنون یک واقعیت جدید و مهلک‌تر در کمین است: بسته شدن تنگه باب‌المندب توسط ارتش و نیرو‌های مسلح یمن که در صورت ورود یمن به جنگ و مسدود کردن آن وحشتناک‌تری از بسته شدن تنگه هرمز نیز برای اقتصاد دنیا دارد.

پیامد‌های اقتصادی و تجاری

بسته شدن تنگه باب‌المندب به معنای توقف حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد از تجارت دریایی جهان است. در این صورت، کشتی‌های تجاری بین آسیا و اروپا مجبور به دور زدن آفریقا از طریق دماغه امید نیک می‌شوند. این موضوع منجر به افزایش ۳۰ تا ۴۰ درصدی هزینه حمل‌ونقل و افزایش ۷ تا ۱۰ روزه زمان حمل کالا می‌شود که در نهایت به اختلال جدی در زنجیره تأمین جهانی ختم خواهد شد.

علاوه بر این، تجارت جهانی غلات از تنگه باب‌المندب عبور می‌کند که شامل گندم، برنج، ذرت، جو، سورگوم و جو دوسر است. با بسته شدن این تنگه، کشور‌های آفریقایی واردکننده مانند مصر، سودان و اتیوپی به شدت آسیب خواهند دید. این وضعیت می‌تواند منجر به افزایش ۴۰ تا ۵۰ درصدی قیمت نان و مواد غذایی و ایجاد خطر قحطی برای میلیارد‌ها نفر در سراسر جهان شود.

پیامد‌های انرژی

حدود ۹ درصد تجارت نفت دریایی جهان از مسیر تنگه باب المندب عبور می‌کند. با بسته شدن این تنگه کشور‌های شرق آفریقا و خاورمیانه و همچنین واردکنندگان از آفریقای جنوبی به شدت تحت تأثیر قرار می‌گیرند. جهش قیمت نفت ۱۵ تا ۲۵ درصدی و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل به میزان ۴۰ درصدی از پیامد‌های این اقدام است.

تجارت گاز LNG نیز حدود ۸ درصد تجارت جهانی را شامل می‌شود. این تأمین انرژی تأثیر مستقیم بر اروپا در فصول سرد و صنعت چین، ژاپن و کره دارد. افزایش قیمت برق و محدودیت در تولید صنعتی از دیگر پیامد‌های منفی این اتفاق است.

کود شیمیایی نیز حدود ۱۲ درصد تجارت جهانی را تحت تأثیر قرار می‌دهد که افزایش هزینه کشاورزی به میزان ۲۰ تا ۳۰ درصد، کاهش بهره‌وری مزارع جهانی و افزایش قیمت نهاده‌های تولید را به همراه خواهد داشت. همچنین حدود ۱۵ درصد تجارت دریایی کالا‌های فله شامل سنگ آهن، زغال‌سنگ، سیمان، سنگ آلومینیوم و شکر خام از این تنگه عبور می‌کند که بر صنایع مختلف تأثیر می‌گذارد.

پیامد‌های استراتژیک بسته شدن تنگه‌های دریایی

بسته شدن همزمان تنگه باب‌المندب و تنگه هرمز می‌تواند معادلات ژئوپلیتیک جهان را بیش از این دگرگون کند. صرف نظر از هند که ۷۰ درصد از واردات نفتی خود را از این مسیر تأمین می‌کند و اروپا که ۳۰ درصد واردات نفت و گاز خود را از این مسیر وارد می‌نماید، همگی با بسته شدن این تنگه‌ها در معرض خطر جدی‌تری قرار خواهند گرفت، همچنین آمریکا که از لحاظ انرژی پیش‌تر تحت تأثیر بسته شدن تنگه هرمز قرار گرفته، با بسته شدن باب‌المندب باید متحمل خسارت تجاری نیز بشود تا خسارات وارده به اقتصاد آمریکا چندین برابر شود.

در واقع، بسته شدن تنگه باب‌المندب بیش از آنکه صرفاً به مسدود شدن مسیر انرژی محدود شود، تجارت جهانی را در معرض تهدید جدی قرار می‌دهد. بر اساس گزارش‌های معتبر بین‌المللی (از جمله آمار‌های دفتر سازمان ملل و پایگاه‌های اطلاعات دریایی مانند AIS و مجمع جهانی اقتصاد)، حدود ۱۰ درصد از تجارت دریایی جهان از این تنگه عبور می‌کند و نخستین آسیب‌دیدگان از این وضعیت، کشور‌های آفریقایی خواهند بود که با بحران‌های همزمان انرژی و گرسنگی رو‌به‌رو می‌شوند.

از دیگر پیامد‌های امنیتی بسته شدن تنگه باب‌المندب می‌توان به بحران انسانی برای بیش از یک میلیارد نفر صرف نظر از بحران گرسنگی در آفریقا، تشدید تنش‌های منطقه‌ای و احتمال درگیری مستقیم اشاره کرد. همچنین گسترش بی‌ثباتی امنیتی از یمن به سایر کشور‌های منطقه و فشار بر سازمان‌های بین‌المللی مانند سازمان ملل و نظام تجارت جهانی از پیامد‌های این رخداد خواهد بود.

پیامد‌های استراتژیک برای ایران

در صورت ورود یمن به میدان و بسته شدن تنگه باب‌المندب ایران بار دیگر ثابت خواهد کرد، قدرت بلامنازع دستکم دو تنگه راهبردی در منطقه است و روی دو محور استراتژیک کنترل کامل دارد. محور اول، کنترل مستقیم بر تنگه هرمز و پایانه‌های نفتی خارک؛ محور دوم، تنگه باب‌المندب از طریق دولت یمن. این دوگانه استراتژیک به ایران قدرت بازدارندگی جهانی می‌بخشد، امکان فشار اقتصادی بدون جنگ مستقیم را فراهم می‌کند، توانایی متوقف کردن ۳۵ تا ۴۰ درصد انرژی جهان را به تهران می‌دهد و ایجاد هزینه‌های سنگین برای دشمنان را امکان‌پذیر می‌سازد.

سناریو‌های محتمل

در سناریوی بدبینانه، بسته شدن طولانی‌مدت تنگه رخ می‌دهد، قیمت نفت به ۲۰۰ دلار و بالاتر می‌رسد، رکود عمیق جهانی اتفاق می‌افتد و درگیری نظامی مستقیم نیز محتمل است. در سناریوی میانه، بسته شدن موقت به مدت ۳ تا ۶ ماه رخ می‌دهد، قیمت نفت به ۱۵۰ تا ۱۸۰ دلار می‌رسد، تورم ۵ تا ۸ درصدی در جهان اتفاق می‌افتد و مذاکرات دیپلماتیک برای حل مسئله شکل می‌گیرد.

نتیجه‌گیری نهایی

بسته شدن تنگه باب‌المندب توسط یمن یک حادثه ژئوپلیتیک جهانی است، نه یک اتفاق محلی. این اقدام ۱۰ تا ۱۵ درصد تجارت جهانی را مختل می‌کند، ۳۵ تا ۴۰ درصد انرژی جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد، قیمت نفت را به ۲۵۰ تا ۳۰۰ دلار می‌رساند، تورم جهانی را ۵ تا ۸ درصد افزایش می‌دهد و وعده‌های اقتصادی آمریکا را ناکام می‌گذارد. ایران با تسلط غیرمستقیم بر باب‌المندب، توانایی ایجاد هزینه‌های سنگین برای اقتصاد جهانی را دارد و بدون درگیری مستقیم نظامی، تأثیر استراتژیک بر اقتصاد جهان می‌گذارد.