باشگاه خبرنگاران جوان - در سایه تشدید تنش‌ها میان آمریکا و جمهوری اسلامی ایران، گمانه‌زنی‌ها درباره تلاش دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو برای فعال‌سازی «ورق کُردها» بار دیگر در محافل سیاسی و رسانه‌ای مطرح شده است؛ گزینه‌ای که هرچند در ظاهر می‌تواند به‌عنوان اهرم فشار علیه تهران تلقی شود، اما با توجه به پیچیدگی‌های میدانی و معادلات داخلی منطقه، بیش از آن‌که یک راهبرد مؤثر باشد، به قمار سیاسی پرریسکی شباهت دارد.

وبگاه الخنادق در یادداشتی درباره توطئه‌های پنهان آمریکایی - صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران با هدف تجزیه کشور نوشت: «در شرایطی که تنش‌های منطقه‌ای افزایش یافته، بار دیگر موضوع "ورق کُردها" به‌عنوان یکی از ابزارهای سنتی فشار در سیاست خارجی آمریکا مطرح شده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که دونالد ترامپ، رئیس جمهور این کشور در تماس‌هایی با چهره‌های برجسته کُرد از جمله مسعود بارزانی و بافل طالبانی قرار دارد؛ هم‌زمان بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی نیز به‌گفته منابع، در حال اعمال فشار برای فعال‌سازی این گزینه علیه جمهوری اسلامی ایران است.

با این حال، بررسی واقعیت‌های میدانی و تجربه تاریخی منطقه نشان می‌دهد که چنین سناریویی حتی اگر عملیاتی شود—با موانع جدی روبه‌رو خواهد بود.

«راهبرد پیرامونی» و گشودن جبهه داخلی

برخی تحلیل‌ها حاکی از آن است که ایالات متحده آمریکا با همراهی رژیم صهیونیستی به‌دنبال ایجاد فشار از مرزهای غربی ایران و تحریک گروه‌های مسلح برای بی‌ثبات‌سازی است؛ الگویی که در ادبیات راهبردی به «استفاده از اقلیت‌ها برای فشار بر دولت مرکزی» تعبیر می‌شود.

این رویکرد بر این فرض استوار است که فشار خارجی هم‌زمان با ناآرامی داخلی می‌تواند ساختار سیاسی را تضعیف کند. اما این فرضیه با پیچیدگی‌های جدی مواجه است.

نخستین پیچیدگی این است که جامعه و نیروهای سیاسی کُرد در منطقه یکدست نیستند. در عراق نیز رقابت‌های درون‌کُردی میان جریان‌های نزدیک به بارزانی و طالبانی، همواره بر تصمیم‌گیری‌های راهبردی سایه انداخته است.

افزون بر این، بخشی از جریان‌های کُرد روابط تاریخی و سیاسی متفاوتی با تهران دارند که مانع از شکل‌گیری اجماع برای یک پروژه پرریسک منطقه‌ای می‌شود.

در داخل ایران نیز تجربه‌های گذشته نشان داده است که پروژه‌های مسلحانه با پشتوانه خارجی، معمولاً با محدودیت در جذب حمایت گسترده مردمی روبه‌رو بوده‌اند و از سوی دیگر با واکنش امنیتی و سیاسی سریع مواجه شده‌اند.

محدودیت‌های ژئوپلتیکی و عملیاتی

علاوه بر این مرزهای غربی ایران، با وجود ویژگی‌های کوهستانی، تحت نظارت و کنترل امنیتی گسترده قرار دارند.

هرگونه عملیات گسترده در این منطقه نیازمند سه مؤلفه کلیدی پشتیبانی هوایی مؤثر، لجستیک پایدار و حمایت اجتماعی وسیع در داخل است و بدون این عناصر، امکان تثبیت یا کنترل پایدار هیچ منطقه‌ای عملا وجود ندارد.

پیامدهای معکوس احتمالی

برخی تحلیلگران معتقدند که فعال‌سازی «ورق کُردها» ممکن است به‌جای تضعیف، به انسجام داخلی بیشتر در ایران منجر شود و زمینه واکنش‌های گسترده‌تر امنیتی و حتی منطقه‌ای را فراهم کند.

در مجموع، هرچند ایده استفاده از اهرم‌های قومی در راهبرد فشار خارجی سابقه‌ای طولانی دارد، اما در شرایط کنونی، پیچیدگی‌های سیاسی، اجتماعی و میدانی منطقه، آن را به گزینه‌ای پرهزینه و با احتمال موفقیت پایین تبدیل می‌کند؛ قمار سیاسی‌ای که نتیجه آن از پیش قابل پیش‌بینی نیست.